CHÁNH TINH TẤN TRONG TU THÂN, TỀ GIA, TRỊ QUỐC & BÌNH THIÊN HẠ

Bát chánh đạo không chỉ đúng là người xuất gia mà đúng cho bất kỳ ai muốn phát triển bản thân trên con đường đạo.

Chánh tinh tấn là một tiến trình kéo dài suốt cả cuộc đời, không phải là một hành động hay một chuỗi hoạt động lặp lại với các mục tiêu ngày càng cao.

Nhu cầu liên tục phát triển và thay đổi có thể đặt vào vào các lĩnh vực Tu thân – Tề gia – Trị quốc – Bình thiên hạ của Nho giáo, để tạo nên tiến trình Chánh tinh tấn của cả cuộc đời.

CHÁNH TINH TẤN TRONG TU THÂN

– TINH TẤN TRONG TÂM THỨC

Sự thay đổi đích thực về nhận thức và hành động của một Phật tử được gọi là chuyển tâm. Một khi tâm đã chuyển thì mọi suy nghĩ, cảm xúc và hành động liên quan từ đó về sau sẽ chuyển theo. Chuyển tâm là một ví dụ về chánh tinh tấn, và chánh tinh tấn có thể hiểu được là chuyển tâm, chuyển tâm và chuyển tâm, liên tục khi mở rộng nhận thức và trải nghiệm.

Nếu lý thuyết và trải nghiệm Phật giáo chỉ tạo ra những sự thay đổi có bề nổi, mà không tạo ra sự chuyển tâm hoặc sự chuyển tâm quá yếu chỉ xảy ra được một hai lần, thì coi như không có chánh tinh tấn.

Chuyển tâm thường là kết quả của cả nhận thức và trải nghiệm, chỉ trải nghiệm mà không thấu hiểu và chỉ có học hành mà không có trải nghiệm thực tế rất khó trở thành hành động chuyển tâm.

Việc học hành bao gồm đọc sách đặc biệt đọc kinh sách, bản thân nó rất khó tạo ra sự chuyển tâm. Một số cuốn sách có thể có tác động đặc biệt đến tâm thức của chúng ta, nhưng việc này chưa chắc đã đưa chúng ta vào đường đạo, càng khó tạo ra cho chúng ta một tiến trình chánh tinh tấn.

– CHÁNH TINH TẤN TRONG HÀNH ĐỘNG

Nhu cầu liên tục phát triển và thay đổi đặt có thể vào các hoạt động cá nhân như ăn, ngủ, đi lại, học hành, tập luyện, vui chơi và các sở thích cá nhân. Những người có nhu cầu trải nghiệm cái mới, ăn món mới, liên tục học cái này, cái khác, tập tành cái này cái khác, phát triển sở thích này và sở thích khác, đi chơi chỗ này chỗ khác, có nhiều mối quan hệ bạn bè trong các lĩnh vực khác nhau.

Tuy nhiên, để thiên hướng này trở thành Chánh tinh tấn theo Phật giáo và giúp cho việc Tu thân theo Nho giáo, thì các sở thích này không thể thay đổi liên tục, kiểu dễ làm, khó bỏ, đầu voi, đuôi chuột, các hoạt động không được quá vụn vặt, mà phải tạo ra sự phát triển của con người toàn diện.

CHÁNH TINH TẤN TRONG TỀ GIA

Nhu cầu liên tục phát triển và thay đổi cũng có thể đặt vào ngôi nhà, bao gồm đất, nhà và đồ dùng, khiến một số gia đình liên tục mua sắm đồ đạc và sửa chữa nhà cửa.

Một số người liên tục mua sắm và thay đổi thiết bị nhà bếp, lâu lâu lại sửa chữa nhà bếp, nhà vệ sinh, làm lại sàn nhà … Một số người liên tục mua sắm đồ dùng, chăm lo vườn tược, chăm lo cho thú nuôi. Một số người rất ham thích sửa chữa mua đất, xây nhà, sửa nhà, năm nào cũng sửa nhỏ, vài năm lại sửa chữa lớn.

Ngày xưa nhà cửa đơn giản hơn hiện nay nhưng lại có nhiều hạng mục như vườn, ao, chuồng, sân, nhưng việc xây nhà có thể làm một lần, nhưng việc sửa chữa và duy trì ngôi nhà là tiến trình liên tục.

Nhu cầu liên tục phát triển và thay đổi cũng có thể đặt vào sinh hoạt gia đình, như ăn ngủ nghỉ. Ngày xưa, sự thay đổi xảy ra vào các dịp lễ tết, giỗ chạp, hay các dịp các khách đến chơi nhà. Ngày nay sự thay đổi chủ yếu xảy ra vào ngày sinh nhật của các thành viên gia đình và các dịp nghỉ lễ, bao gồm ngày nghỉ cuối tuần.

Việc xây dựng và sửa chữa nhà cửa thường do đàn ông đảm nhiệm, còn sinh hoạt gia đình thường do đàn bà đảm nhiệm, nên có câu “đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm”.

Nhu cầu liên tục phát triển và thay đổi tư nhiên xảy ra khi gia đình có thêm thành viên mới, theo vòng đời của mọi người trong gia đình như trẻ con lớn lên và người lớn thì già đi. Cho nên, một gia đình có trẻ con bao giờ có nhiều động lực phát triển và thay đổi hơn. Tuy nhiên, hiện nay, sự xuất hiện của trẻ con có thể làm đảo lộn hoàn toàn sự ổn định của gia đình, cho nên phải có sự cân bằng giữa sự phát triển và sự ổn định.

Ổn định quan hệ gia đình là một sự ám ảnh mà liên tục phát triển, liên tục mở rộng, liên tục thay đổi, liên tục chinh phục mục tiêu mới cũng là một sự ám ảnh.

Nếu nhu cầu liên tục phát triển và thay đổi không được thoả mãn trong cá nhân và trong gia đình, thì người muốn thay đổi có thể sẽ ngoại tình. Lúc này, sự ổn định của người bạn đời lại càng gây cho người ngoại tình có xu hướng ngoại tình nhiều lần, rồi lại quay với gia đình, rồi lại ngoại tình, mà không có nhu cầu phá vỡ gia đình cũng không muốn bỏ thói ngoại tình.

CHÁNH TINH TẤN TRONG TRỊ QUỐC

Nhu cầu liên tục phát triển và thay đổi đặt vào công việc và hoạt động xã hội giúp các thành viên gia đình có sự năng động và phát triển ở bên ngoài các quan hệ gia đình.

Tinh tấn trong công việc là một nhu cầu. Thăng tiến trong công việc liên quan đến việc tăng thu nhập và tăng chức danh theo thời gian, và cũng như mở rộng công việc, khách hàng, đối tác. Tinh tấn phức tạp hơn vì nó liên quan đến sự phát triển giá trị toàn diện của con người trong trị quốc, chứ không chỉ là tiền bạc, kỹ thuật và địa vị.

Việc đem thói quen chinh phục các mục tiêu trong công việc vào gia đình, sẽ tạo ra những người thành đạt trong công việc muốn phát triển các quan hệ tình cảm ngoài gia đình, với một số người, những quan hệ này cũng giống như con mồi cần chinh phục hay một dạng công việc mới mẻ, bởi vì bản tính chinh phục và tấn công này đưa vào gia đình không phù hợp hoặc chỉ phù hợp trong gia đoạn yêu đương mà thôi. Đây là một trong các xu thế của Công nguyên, vì thế tinh tấn trong công việc trong Công nguyên rất mạnh theo kiểu Công. Những người đàn ông quá “Công” cảm giác tù túng không thể phát huy sức mạnh và chứng minh bản thân nếu chỉ giam mình trong gia đình.

Vấn đề là việc thất bại hay thành công trong công việc đều tạo ra nhu cầu phát triển và thay đổi, bằng cách mở ra các quan hệ tình cảm ngoài gia đình từ các quan hệ xã hội và công việc. Rõ ràng khi tình huồng này xảy ra thì có sự phát triển và thay đổi đi ngược lại với chánh tinh tấn.

CHÁNH TINH TẤN TRONG BÌNH THIÊN HẠ

Cấp bình thiên hạ của nho giáo giống như cấp đạt được thiền quán pháp về hiện thực xã hội trong Vipassana của đạo Phật, là một cấp tu đắc đạo của cả Phật giáo và Nho giáo.

Chánh tinh tấn trong tu thân, tề gia và trị quốc một cách tự nhiên đưa con người đến sự mở rộng liên tục nhận thức và trải nghiệm cuộc sống, để thấu hiểu được chính mình trong thiên hạ và thiên hạ như chính mình.

Tất cả các con đường tu đạo đều hướng về nhận thức hiện thực toàn diện bao gồm hiện thực về con người toàn diện, chứ không phải là những hiện thực riêng lẻ như sức khoẻ, nghệ thuật, khoa học. Thậm chí thiên đàng, niết bàn, chân sư, Phật Chúa cũng chỉ là những đối tượng riêng lẻ của hiện thực toàn diện mà thôi.

Tất cả những dạng tu tập trung vào một đấng, một cảnh giới hoặc môt thực hành quá hẹp đều thu hẹp khả năng nhận thức hiện thực toàn diện, nhưng lại dễ đem lại cảm giác tiến bộ, vì nó cụ thể và đơn giản. Điều này khiến cho việc mở rộng nhận thức ví dụ nhận thức về một đấng nào đó hoặc việc mở rộng thực hành trong một lĩnh vực quá hẹp ví du ăn uống, chữa bệnh … đi ngược lại với trạng thái “bình thiên hạ”.

Có thể chúng ta không biết chánh tinh tấn để đạt được cấp bình thiên hạ như thế nào, nhưng chúng ta có thể biết rằng chừng nào còn có những việc, những điều, những con người của thiên hạ mà chúng ta không hiểu được, thì điều đó nghĩa là con đường chánh tinh tấn của chúng ta còn rất rất dài.