THÂN MỆNH Ở PHẦN MỞ ĐẦU TRUYỆN KIỀU
Truyện Kiều mở đầu bằng một đoạn thơ nổi tiếng về cốt cách và tinh thần của nàng Kiều, trong đó cốt cách liên quan đến Thân và tinh thần liên quan đến Mệnh.
Trăm năm trong cõi người ta,
Chữ tài, chữ mệnh khéo là ghét nhau.
Trải qua một cuộc bể dâu.
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.
Mệnh thường liên quan đến tài năng, công danh, đức độ. Ở đây Nguyễn Du đặc biệt nói đến quan hệ của tài và mệnh.
Lạ gì bỉ sắc tư phong,
Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen.
“Lạ gì bỉ sắc tư phong” tạm hiểu “trời cho cái này, thì trời lấy mất cái kia”, trời cho cái cái tài lớn thì trời ghen ghét bắt cái mệnh phải khổ.
Kiểu thơm lần giở trước đèn,
Phong tình cổ lục còn truyền sử xanh.
Rằng: Năm Gia Tĩnh triều Minh,
Bốn phương phẳng lặng, hai kinh vững vàng.
Câu này nói về không thời gian của đời Kiều, của truyện Kiều
– Thời gian thì cụ thể (rất có tính Thân)
– Không gian thì rất chung chung (rất có tính Mệnh)
Vậy thông qua câu này có thể khẳng định
– Về Thân : Kiều sống ở đời nhà Minh, là người Bắc Kinh, Trung Quốc
– Về Mệnh : Không biết số mệnh Kiều là đại diện cho người Hoa, người Việt hay còn là những dòng máu nào lớn lao nào hơn thế nữa, không biết đời Kiều đại diện cho giai đoạn lịch sử và đầu thai luân hồi nào của nhân gian.
Truyện Kiều nói rất rõ về Mệnh ở những câu đầu, nhưng nếu người đọc truyện lai cứ cố tình nghĩ về Kiều theo kiều Thân thì sẽ khẳng định rằng Kiều là người Trung Quốc
Có nhà viên ngoại họ Vương,
Gia tư nghĩ cũng thường thường bậc trung,
Một trai con thứ rốt lòng,
Vương Quan là chữ, nối dòng nho gia.
Đầu lòng hai ả tố nga,
Thuý Kiều là chị, em là Thuý Vân.
Mai cốt cách, tuyết tinh thần.
Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười.
“Mai cốt cách” là nói về thân, “tuyết tinh thần” là nói về mệnh
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn lưng đầy đặn, nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da.
Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn.
Làn thu thuỷ, nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.
Một hai nghiêng nước, nghiêng thành,
Sắc đành đòi một, tài đành hoạ hai.
Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi hoạ, đủ mùi ca ngâm.
Cung, thương làu bậc ngũ âm,
Nghề riêng ăn đứt Hồ cầm một trương.
Khúc nhà tay lựa nên chương,
Một thiên Bạc mệnh lại càng não nhân.
35. Phong lưu rất mực hồng quần,
Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê.
Êm đềm trướng rủ màn che,
Tường đông ong bướm đi về mặc ai.
THÂN MỆNH Ở PHẦN KẾT THÚC TRUYỆN KIỀU
Truyện Kiều kết thúc bằng một đoạn thơ nổi tiếng nói về Thân và Mệnh.
Ngẫm hay muôn sự tại trời,
Trời kia đã bắt làm người có thân.
Bắt phong trần, phải phong trần,
Cho thanh cao, mới được phần thanh cao.
Có đâu thiên vị người nào
Chữ tài, chữ mệnh dồi dào cả hai.
Có tài, mà cậy chi tài?
Chữ tài liền với chữ tai một vần.
Đã mang lấy nghiệp vào thân,
Cũng đừng trách lẫn trời gần, trời xa.
Thiện căn ở tại lòng ta,
Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài!
Lời quê chắp nhặt dông dài,
Mua vui cũng được một vài trống canh.
Thân được Nguyễn Du gắn với hai thứ
– Trải nghiệm cụ thể trong cuộc đời Kiều :
– – – Trải là các việc thân trải qua
– – – Nghiệm là các dấu ấn mà các trải qua để lại
– Nghiệp mà là một hệ thống trải nghiệm cụ thể có cấu trúc và vận hành lặp lại xuyên đời :
– – – Nghề nghiệp, duyên nghiệp
– – – Ác nghiệp, thiện nghiệp
Các việc mà tấm thân rất đẹp, rất nữ tính như ngọc như ngà của Kiều phải trả qua
Ngẫm hay muôn sự tại trời,
Trời kia đã bắt làm người có thân.
Bắt phong trần, phải phong trần,
Cho thanh cao, mới được phần thanh cao
