HỒI TƯỞNG CỦA HỌC SINH
Không hiểu sao ký ức về bố mình rất khó nhớ, ký ức về mẹ dễ nhớ hơn mặc dù mình và mẹ có mẫu thuẫn hơn mình với bố. Nhớ về bố, mình nhớ lại những lúc bố đưa mình đi học, đi chơi, chăm sóc, chơi cùng mình, nhưng ký ức ấy như bị đóng băng chỉ toàn ngoại cảnh chứ mình không nhớ được sâu hơn. Sau mình nhớ được thêm Bố cũng nhẹ nhàng và chiều mình hồi bé. Nhưng bố cũng bối rối khi mình bắt đầu ẩm ương đỏng đảnh, vừa muốn cứng rắn với mình nhưng cũng xót con nên cũng muốn nhẹ nhàng với mình. Giờ mình lớn rồi cũng xa cách với bố hơn nhưng mình thấy trong tim bố vẫn giữ hình ảnh hồi mình còn là 1 đứa bé hồn nhiên lúc nào cũng cười nói vô tư với bố mẹ.
Về sau mình mới phát hiện ra lý do mình không thể nhớ ra được những kỷ niệm với bố vì mình chỉ chăm chăm nhớ theo cảm xúc mà mình đã có với bố mẹ. Nếu cảm xúc với mẹ phức tạp hơn, lúc yêu lúc giận nên mình nhớ lâu, thì cảm xúc với bố ổn định và đều đều. Bố là người tính cách cứ ổn định và đều đều như thế, như là người trụ cột trong nhà, giữ nhịp đều đặn cho các thành viên trong gia đình. Bản thân bố cũng hay nói với mình, bố thích làm gì mà nó cứ đều đều, mang lại sự ổn định, không quá phá cách, nhưng yên ổn. Bố từ khi lập gia đình chỉ làm ở đúng một công ty, ở đúng một vị trí cho đến khi về hưu, còn mẹ thì ngược lại. Mẹ có một sự nghiệp thành công và thú vị khi đã đi qua vị trí quản lý cấp cao ở 3 công ty khác nhau. Mẹ sắp về hưu nhưng vẫn được một công ty khác mời về làm giám đốc. Mẹ lương cao hơn bố nhiều nhưng bố mẹ vẫn luôn tôn trọng nhau và cùng nhau chia sẻ trách nhiệm với con cái. Mẹ hay bảo bố thích ổn định thế chán lắm, cuộc sống phải có một chút thử thách mới vui, mà bố bảo bố không cần, bố chỉ thích cái gì đều đều ổn định thôi.
Hồi xưa thì mình nghĩ giống mẹ, đi làm phải va chạm có thử thách như mẹ mới hay, nhưng giờ nhìn lại mới thấy cái đều đều ổn định mà bố đã tạo nhịp cho gia đình cũng đỡ mình rất nhiều. Khi mình tiếp xúc với bố mình luôn cảm thấy rất yên tâm và được che chở. Bố làm mình cảm thấy gia đình mình là 1 mái nhà yên ổn, mình có thể ở bất cứ trạng thái nào khi bươn chải bên ngoài, nhưng lúc về với gia đình thì vẫn cứ yên ổn. Cảm giác yên ổn bố tạo ra đỡ mình đi qua nhiều giai đoạn cuộc đời, từ đi học đến đi làm mà mình không bị bỏ ngang.
Xong mình nhớ lại có lần mình với bố giận nhau một trận rất lâu. Bố rất giận mà mình cũng rất giận. Mình cho rằng bố không hiểu mình, nếu bố yêu mình thì bố phải hiểu mình chứ. Giờ nhìn lại thì mình thấy vai trò của bố trong gia đình không phải là để ve vuốt hay tìm hiểu cảm xúc của các con, mà là để tạo nhịp cho các con. Lúc đó bố đã phản ứng như mọi lần. Đó là rất giận nhưng vẫn im lặng và tiếp tục các công việc bình thường trong gia đình. Một thời gian sau mình đi đến kết luận là có lẽ bố yêu mình theo một cách khác, chỉ là không như mình mong đợi thôi. Giờ nhớ lại chuyện này mình thấy hối hận, đáng lẽ mình không nên gây sự với bố.
CÔ GIÁO
Trong gia đình của chị, mẹ chị cũng có xu hướng đặt ra các mục tiêu lớn hơn và liên tục phát triển thay đổi, còn bố chị lại thích nhàn tảng, thư giãn, thú vui bạn bè và duy trì sự ổn định của gia đình.
Mỗi lần đi học về, chỉ muốn quẳng sách vở để nằm lăn ra đất, thì mẹ chị lập tức bảo đi tắm rửa, lau nhà quét nhà … Vừa bước ra khỏi buồng tắm, mẹ chị lập tức bảo phải đi giặt quần áo ngay, rồi mắng trước luôn là mày làm đâu bỏ đấy, về sau lấy chồng người ta đuổi về.
Cảm giác của chị hồi bé ở nhà với mẹ là rất căng thẳng, vì chưa làm xong việc này, mẹ đã nhắc làm việc khác, mà phải làm ngay lập tức, lúc nào cũng vội, lúc nào cũng bận, lúc nào cũng có lỗi.
Trong công việc xã hội, chị lại thấy ngưỡng mộ mẹ, vì mẹ học hành tập trung, mẹ trải qua nhiều công việc quan trọng, mỗi lần thay đổi là một lần lên chức, khi chị còn nhỏ mẹ làm phó giám đốc một công ty, rồi chuyển sang giám đốc một công ty khác cho đến lúc về hưu, trình độ và công việc của mẹ đều liên tục phát triển, tiền bạc mẹ cũng là người gánh vác.
Chị nhớ khi được học bổng thạc sỹ thứ ba ở Pháp khi đang học dở học bổng thạc sỹ thứ hai ở Thái Lan, chị đinh từ chối học bổng vì chi cũng đã đi Pháp rồi và có đến ba cái bằng thạc sỹ là quá nhiều, nhưng nghĩ thế nào chị gọi cho mẹ và mẹ chi lập tức bảo có học bổng thì tốt quá, phải đi chứ. Đúng là, chuyến đi sang châu Âu đó chi cũng học hỏi và gặp gỡ được nhiều người. Tuy nhiên, đến lúc có học bổng tiến sỹ, chi quyết định từ chối luôn mà không gọi điện hỏi mẹ nữa, vì trong chuyện học hành, chị giống bố hơn giống mẹ, chị chỉ học vì được kết bạn, được đi chơi, được khám phá, chứ không có thích học và càng không mục tiêu càng ngày càng học cao, còn có học bổng thì còn học.
Khi bố chị chuẩn bị nghỉ hưu thì bố chị đi học lớp nhiếp ảnh và gia nhập hội nhiếp ảnh, còn mẹ chi sau khi nghỉ hưu vẫn quan tâm đến cơ quan cũ. Thời gian mẹ mới nghỉ hưu, chị muốn rủ mẹ xem phim hay đi chơi, mẹ chị bảo bận lắm, hỏi bận gì, mẹ chị bảo bận nấu cơm, mà cơm ngày nào mà chẳng nấu cơm.
Bố chị ngược với mẹ quan tâm đến cảm giác ngon miệng nhu cầu nghỉ dưỡng và vui chơi của các con và của bản thân. Tính nhịp điệu, tính nghệ thuật, sự đa dạng về sở thích, sự rộng mở trong quan hệ xã hội của bố chị rõ hơn so với mẹ chị.
Cảm giác ở bên cạnh mẹ như là ở trên cái băng chuyền liên tục bị lôi về phía trước, liên tục bận rộn, liên tục mắc lỗi và phải sửa lỗi, trong khi cảm giác ở bên cạnh bố được vui chơi, được chăm sóc, được sáng tạo, chả có lỗi lầm gì bao giờ, nên hồi bé ngưỡng mộ mẹ từ xa nhưng sinh hoạt hàng ngày gần gũi với bố hơn. Bố chị cũng rất quan tâm đất đai và nhà cửa.
Chị luôn cảm giác mình sống theo mô hình xoáy ốc hoặc sóng với các cao trào, một kiểu gì đó là sự kết hợp của bố và mẹ chị. Hồi bé chị thấy mình giống bố, như cái đuôi của bố, nhưng sau này khi làm sếp, đi dạy thiền chữa lành, chị thấy chi lao vun vút chả khác gì mẹ.
Chị thấy em có nhiều điểm giống mẹ, có lẽ vì vậy em có xu hướng phấn đấu của mẹ và em cũng có sự bền bỉ và nhịp nhàng và chắc chắn của bố, nên chắc không có được tốc độ của mẹ. Nhưng không biết trong bố mẹ em, ai là người có nhịp điệu, vừa có sự phá cách, sáng tạo và nghệ thuật, mà ảnh hưởng đến em hơn, vì đó chính là cái em cần.
Có lẽ nhiều gia đình có cặp đôi vợ chồng âm dương kiểu này. Một người liên tục thay đổi và một người ổn định, hoặc trong cùng một lĩnh vực một người sẽ muốn ổn định và một người sẽ muốn thay đổi.
Nhiều gia đình mâu thuẫn, vì sự đều đặn nhịp nhàng của một người và sự tăng tiến liên tục của người kia không bù đắp và cân bằng cho nhau, mà lại mâu thuẫn với nhau.
ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN & NHU CẦU ỔN ĐỊNH
Liên tục phát triển là ám ảnh của mọi giống loài.
Cái hạt cây nảy mầm thành cái cây, cái cây lớn dần, thêm lá, thêm cành, rồi ra hoa, kết quả. Tức nhiên, cái cây rồi chết, để những cái cây khác mọc lên. Sự ổn định nằm trong sự phát triển qua từng giai đoạn của cái cây và sự ổn định nằm ở vòng đời của mọi cái cây.
Quả trứng nở ra con gà, con gà lớn lên, đẻ ra nhiều quả trứng, ấp nở ra những con gà. Tức nhiên, con gà rồi chết, để những cái gà khác lớn lên. Sự ổn định nằm trong sự phát triển qua từng giai đoạn của con gà và sự ổn định nằm ở vòng đời của mọi con gà.
Con người ai cũng ám ảnh về sự liên tục phát triển bằng cách này hoặc cách khác.
Khi còn nhỏ, sự liên tục phát triển thể hiện rõ trong hình thể : đứa trẻ lớn dần, biết lẫy, biết bò, biết đi, biết nói.
Sau đó, sự liên tục phát triển thể hiện trong học tập : mỗi năm một lớp. Học là quá trình liên tục đi từ không biết đến biết, biết ít đến biết nhiều, biết nông đến biết sâu.
Khi đã đi làm, một người vẫn có thể quay lại với việc học tập để phát triển thân thể và tinh thần. Vì nhu cầu tiến bộ này, nên ai cũng chọn học môn mình tiến bộ và bỏ môn mình không tiến bộ. Học đến ngưỡng nào đó, thực sự rất khó tiến bộ hoặc nếu muốn tiến bộ thì sẽ ảnh hưởng hết đến những cái khác. Thế là, có những người học hết cái này đến cái khác, để luôn có cảm giác mở rộng và phát triển, khi việc phát triển các môn học cũ gặp ngưỡng.
Nhiều gia đình mâu thuẫn, vì sự đều đặn nhịp nhàng của một người và sự tăng tiến liên tục của người kia không bù đắp và cân bằng cho nhau, mà lại mâu thuẫn với nhau.
Yêu đương ban đầu là sự mở rộng và thay đổi liên tục, nếu quan hệ yêu đương trở thành ổn định ở cả hai người, mà họ không thành vợ chồng, thì khả năng họ sẽ chia tay. Nếu một người ổn định quan hệ tình cảm, một người lại muốn mở rộng phát triển quan hệ tình cảm, thì hai người lúc này rất dễ mâu thuẫn và chia tay. Mâu thuẫn cũng là một dạng thay đổi mở rộng chừng nào nó không tàn phá sự tin tưởng và yêu thương, nền tàng ổn đinh của hai người. Mở rông phù hợp với quan hệ yêu đương, nhưng khi quan hệ yêu đương trở thành quan hệ vợ chồng, sự ổn định dồn vào quan hệ của hai vợ chồng, khiến cho quan hệ hai vợ chồng một số người trở nên đơn điệu, sự liên tục thay đổi này dồn vào việc sinh con và nuôi con khôn lớn.
Nhu cầu liên tục phát triển và thay đổi vào công việc và học hành thì sẽ giúp gia đình có sự năng động và phát triển, nhưng nếu nhu cầu liên tục phát triển và thay đổi này không được thoả mãn trong công việc, học tập hay sở thích, mà lại đặt vào quan hệ tình cảm, thì người muốn thay đổi sẽ đi ra ngoài ngoại tình, và sự ổn định của người bạn đời lại càng gây cho người ngoại tình có xu hướng ngoại tình nhiều lần, rồi lại quay với gia đình, rồi lại ngoại tình, mà không có nhu cầu phá vỡ gia đình cũng không muốn bỏ thói ngoại tình. Ổn định quan hệ gia đình là một sự ám ảnh mà liên tục phát triển, liên tục mở rộng, liên tục thay đổi, liên tục chinh phục mục tiêu mới cũng là một sự ám ảnh.
Người Việt hễ cứ gặp nhau là hỏi thăm nhau, ăn cơm chưa, dạo này công việc thế nào, yêu đương chưa, lấy vợ lấy chồng chưa, có con chưa, mua nhà chưa, khỏi bệnh chưa …. Lời chào và lời hỏi thăm của người Việt với nhau là câu hỏi về sự thay đổi. Điều này thể hiện sự ám ảnh của người Việt với trạng thái thăng tiến, đổi thay.
Dường như mọi cá thể và cả vũ trụ vừa liên tục phát triển mà chỉ liên tục vận hành lặp lại như mặt trăng, mặt trời, khí tiết, mùa vụ
CHÁNH TINH TẤN
Chánh tinh tấn là một trong Bát chánh đạo của đức Phật giảng dạy cho học trò.
Chánh tinh tấn : Ngăn chặn sự sinh khởi và tăng trưởng các bất thiện pháp và làm sinh khởi và tăng trưởng các thiện pháp, từ đó giữ được sự tinh tấn trên đường đạo suốt cuộc đời
– Con đường tu tập phải có cơ chế cho phép người tu đạo tinh tấn trên đường đạo. Nếu không có tinh tấn, không gọi là tu đạo. Cơ chế này gọi là chánh tinh tấn.
– Chánh tinh tấn bao gồm indriya-samvara, “canh giữ các giác quan”, kiểm soát các giác quan, để hoá giải được tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tại gốc, chính là giác quan, vì giác quan là nơi ý chí, suy nghĩ, lời nói, hành động được khởi lên.
– Mọi phép tu luyện đều có nguyên tắc luyện tập hàng ngày, như hành thiền hàng ngày, đọc kinh hàng ngày, quỳ lậy hàng ngày, sám hối hàng ngày … , tập võ hàng ngày, tập viết chữ hàng ngày, tập đàn hát hàng ngày, tập làm việc gì đó hàng ngày … Vấn đề là, một hành vi được lặp lại hàng ngày sẽ chỉ giúp được người tiến bộ lúc đầu trong thực hành hẹp này, mà không tiến bộ về lâu dài, không tiến bộ trên cả con đường làm người, con đường đạo. Nói cách, tinh tấn trong một lĩnh vực nhỏ mà chiếm quá nhiều thời gian của tu tập và được đem ra làm thước đo kết quả cho tu tập, thay vì làm đông lực khởi đầu cho tu tập không phải là chánh tinh tấn.
– Trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực nhỏ, đôi khi cản trở việc một người giữ được tâm trong sáng hồn nhiên trong chính lĩnh vực ấy và chuyển được sang lĩnh vực khác, do đó một chuyên gia rất khó có được sự tinh tấn trong các nhận thức và thực hành dạng cơ bản, không có một khung quy chuẩn cụ thể. Một số người trong tăng đoàn của đức Phật được biết đến với một năng lực đặc biệt ví dụ Mục Kiền Liên là thần thông đệ nhất, Xá Lợi Phất (Sariputta) là trí tuệ đệ nhất, Ma Ha Ca Diếp là đầu đà đệ nhất, nhưng họ chỉ dùng năng lực đệ nhất này làm động lực tu hành của mình thôi, chứ không đem cả con đường tu đaọ của mình giam trong cái năng lực đệ nhất này. Một số người tu không những không tìm ra cái năng lực đệ nhất của mình để lấy đó làm động lực tinh tấn, mà tự giam mình trong một năng lực đệ nhất của mình, thậm chí tệ hơn là chạy theo năng lực đệ nhất và chạy theo năng lực đệ nhất của thày. Một số người tu tìm thấy theo năng lực đệ nhất, rồi đắm đuối học hết cái này đến cái khác.
– Chánh tinh tấn chính là điều làm nên sự phân biệt giữa người đang đi trên đường đạo với một người thường xuyên luyện tập một cái gì đó có tính chất lặp đi lặp lại và với một chuyên gia. Nếu chúng ta học và luyện tập một cái gì đó thường xuyên, chúng ta nhất định tiến bộ hơn với riêng cái đó. Nếu chúng ta là một chuyên gia, chúng ta nhất định sẽ có hiểu biết hơn bình thường về riêng lĩnh vực nào đó. Điều đó không có nghĩa là chúng ta có chánh tinh tấn suốt cuộc đời trên đường đạo, vì một thực hành nhỏ, một chuyên gia hẹp có thể làm toàn bộ đường đời của chúng ta tắc nghẽn và đổi hướng, mặc dù bề ngoài có vẻ chúng ta đang thành công vững vàng, nhưng cả con đường tu đạo và mục đích cuộc đời của chúng ta sẽ sụp đổ.
ỔN ĐỊNH HAY TINH THẤN TRÊN ĐƯỜNG ĐẠO
Nhiều người ham muốn tìm hiểu lao vào tìm hiểu đạo Phật, như là cách họ lao vào một môn học bình thường, sau một thời gian sẽ chán, vì tinh tấn trên đường đạo không rõ ràng như trong các môn học. Bất kỳ đạo nào cũng đưa ra chân lý về toàn hiện thực, quan tâm đến vận hành của toàn bộ sự sống và phát triển toàn bộ con người, trong khi những người này cần một cái gì rất cụ thể, rất hẹp, rất kỹ thuật, rất sách vở, để cảm thấy rõ sự tiến bộ. Đây chính là cái bẫy tinh tấn kiểu Mạt, tinh tấn rõ ràng nhưng quá vụn vặt so với Đạo. Nếu gặp được một thứ như vậy, họ sẽ sẽ dính chặt vào kỹ thuật này và đường đạo coi như đóng lại với họ, mặc dù họ thấy rõ ràng mình phát triển.
Trên con đường tâm linh, tôi đã gặp những người nhiều năm vẫn cứ đang say mê thực sự một kỹ thuật cụ thể nào đó, mà họ hợp với nó và ổn định với nó. Chính vì thành công trên lĩnh vực nhỏ nhặt này đã đóng luôn tâm trí, sự thấu hiểu và trải nghiệm của họ với toàn bộ hiện thực. Một số người khác, đi hết kỹ thuật này sang kỹ thuật khác mà chẳng kỹ thuật nào theo đuổi và tiến bộ được lâu dài, nên cuối cùng con đường tâm linh của giống như một mớ bòng bong cưỡi ngựa xem hoa.
Thiền là kỹ thuật cơ bản nhất và cụ thể nhất của đạo Phật rồi, đối tượng của thiền là mình sát về toàn bộ hiện thực và hiện thực như chính nó, nhưng hiện thực quá rộng, nên phải có một tư duy rất tốt thì mới tinh tấn được rõ ràng trong thiền. Đứng trên góc độ của đạo, các mục đích như thiền để an tĩnh, thiền để tâm không … đều là các mục đích chống lại bản chất của đạo, bản chất của thiền. Xét trên góc độ chánh tinh tần, thiền để yên tĩnh là mục đích vô cùng bế tắc, không có cách nào tinh tấn được với mục đích này.
Một số người không có nhu cầu hay thước đo rõ ràng về chánh tinh tấn, mà đi vào đường theo kiểu hội nhóm, ví dụ thường xuyên lên chùa đọc kinh với sư thày, thường xuyên đi chùa với người này người khác, đường đạo kiều này không khác gì một môn thể dục, không có tinh tấn và cũng không có mục đích.