VỊ TRÍ ĐỊA LÝ
Gò Công là vùng đất cực đông bắc của Tây Nam Bộ, giáp với Đông Nam Bộ.
Theo tài liệu Hoàng Việt nhất thống Dư địa chí của Lê Quang Định, vào thời nhà Nguyễn, có 2 địa danh Gò Công được ghi nhận. Một địa danh Gò Công (塸䲲) ở dinh Trấn Biên (sau đổi thành tỉnh Biên Hòa và một địa danh Gò Công (塸工) ở trấn Định Tường (sau đổi thành tỉnh Định Tường). Địa danh Gò Công được biết đến nhiều nhất chính là địa danh Gò Công (塸工, gò do công sức mà làm ra) ở Định Tường, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp. Cả hai Gò Công này đều đứng biên của Sài Gòn/Gia Định/Đông Nam Bộ.
Địa bàn Gò Công trải từ bờ nam của sông Vàm Cỏ/Xoài Rạp đến bờ bắc của sông Tiền
Gò Công nằm ở cửa sông Cửu Long, tính từ bắc xuống nam gồm
– Gò Công : nằm ở bờ bắc của sông Tiền
– Bến Tre : nằm giữa tất cả các nhánh của sông Tiền
– Trà Vinh : giữa sông Tiền và sông Hậu
– Sóc Trăng : nằm ở bờ nam của sông Hậu
Cửa biển của Gò Công
– Bờ nam của cửa sông Xoài Rạp
– Cửa Tiểu của sông Tiền
– Bờ bắc cửa Đại của sông Tiền
Ở tỉnh Gò Công có sông Gò Công là phụ lưu của sông Vàm Cỏ. Sông được bắt đầu từ một con rạch nhỏ tại huyện Gò Công Tây, chảy vào thành phố Gò Công tại địa phận phường Long Chánh, thành phố Gò Công. Từ đây sông chảy theo hướng tây bắc nhập với sông Trà và đổ ra sông Vàm Cỏ.
VÀM BAO NGƯỢC
Anh đi ghe gạo Gò Công
Về vàm Bao Ngược gió giông đứt buồm
Vàm Bao Ngược là cửa sông tiếp giáp giữa sông Vàm Cỏ và sông Soài Rạp, thuộc địa phận huyện Gò Công, tỉnh Tiền Giang. Lòng sông ở đây sâu, nước chảy mạnh, thường có sóng to gió lớn, nên trước đây thường xảy ra tai nạn đắm thuyền.
Một là sang ngang Bao Ngược
Hai là vượt sông Vàm Tuần
Đây là hai vàm (ngã ba sông) nổi tiếng sóng gió, khó đi đều nằm trong địa phận Tiền Giang xưa.
GÒ CÔNG – SÀI GÒN
Tàu Sài Gòn chạy xuống Gò Công
Một trăm đàng nhịp, tôi theo không kịp
Tôi gọi bớ mình ơi!
Vậy chớ nghĩa tào khang sao chàng vội dứt
Đêm tôi nằm thao thức, nghĩ uất ức phận mình
GÒ CÔNG – HUẾ
Tay bậu vừa trắng vừa tròn
Qua về nằm ngủ, mỏi mòn đợi trông
Bậu về ở xứ Gò Công
Qua về Thành Nội nhớ mong tháng ngày
GÒ CÔNG & MỸ THO
Thành phố tỉnh lị thuộc tỉnh Tiền Giang. Tên gọi này bắt nguồn từ tiếng Khmer srock mé sa, mi so, nghĩa là “xứ có người con gái nước da trắng.” Lịch sử hình thành của vùng đất này bắt nguồn từ khoảng thế kỷ 17, một nhóm người Minh Hương di cư từ Trung Quốc đã được chúa Nguyễn cho về định cư tại đây và lập nên Mỹ Tho đại phố. Đô thị này cùng với Cù Lao Phố (thuộc Biên Hòa, Đồng Nai ngày nay) là hai trung tâm thương mại lớn nhất tại Nam Bộ lúc bấy giờ. Trải qua nhiều lần bị chiến tranh tàn phá, Mỹ Tho đại phố mất dần vai trò trung tâm thương mại về tay của vùng Sài Gòn – Bến Nghé. Thành phố Mỹ Tho hiện nay là một đầu mối giao thông quan trọng ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long và có thế mạnh về thương mại – dịch vụ và du lịch. Một trong những đặc sản nổi tiếng nhất của Mỹ Tho là hủ tiếu.
Bỏ xứ Gò Công thẳng xông chợ Mỹ
Đến chốn Sài Gòn làm đĩ nuôi thân.
Gò Công giáp biển, nổi tiếng mắm tôm chà
Mắm tôm chua ai ai cũng chắt lưỡi hít hà
Sài Gòn, chợ Mỹ ai mà không hay
CHỢ GÒ CÔNG
Chợ nào vui bằng chợ Gò
Tôm khô, cá trứng, thịt bò, thịt heo
Thật nhiều bánh ướt, bánh xèo
Bánh khô bánh nổ bánh bèo liên lu.
Xe chạy ngắc ngứ
Là chợ Gò Công
CHỢ GIỒNG
Từ khi em gái lấy chồng,
Anh ăn bánh giá Chợ Giồng với ai?
Một mai em gái theo chồng,
Còn đâu bánh giá Chợ Giồng mời anh?
GIÓ ĐỘC GÒ CÔNG
Gió độc Gò Công Một tên gọi dân gian của trận bão năm Giáp Thìn (1904).
Gió nào độc bằng gió Gò Công
Sông nào nông bằng sông Châu Đốc
Đèn nào cao cho bằng đèn Châu Đốc
Gió nào độc cho bằng gió Gò Công
Thổi ngọn đông phong lạc vợ xa chồng
Đêm nằm nghĩ lại nước mắt hồng tuôn rơi
ÔNG MÓM TRUÔNG CÓC
Truông Cóc Một địa danh cũ nằm gần vàm Bao Ngược, nay thuộc xã Đồng Sơn, huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang. Trước đây, vùng này nhiều cây cối, thú rừng, đặc biệt là cọp. Truông Cóc cùng với Sơn Quy là trận địa chính trong cuộc kháng chiến chống Pháp của nghĩa quân Trương Định.
Ông Móm Người đầu tiên từ Quảng Ngãi vào khai phá vùng Truông Cóc, mở đầu cho những người lập nghiệp tại vùng đất này, theo một số tư liệu.
Ruộng cò bay dặm dài Truông Cóc
Cháu con ông Móm lăn lóc cơ hàn
Ai xui khiến cảnh điêu tàn
Mồ ông còn đó, họ hàng chẳng thấy viếng thăm
TRAI GÒ CÔNG
Ruộng gò cấy lúa Nàng Co
Thương anh thì thương đại, đừng để anh gò mất công
Câu này chơi chữ tên Gò Công
– Nữ là Nàng Co trên ruộng gò
– Nam là Anh gò mất công
Điều này cũng thể hiện một điều tuy gò công là xứ trấn biên, định tường với biên cũng là tường, nhưng nếu không cân bằng âm dương và thiếu tương tác thì sẽ năng lượng sẽ bị khoá chặt
GÁI GÒ CÔNG
Trai Thủ Đức năm canh thức đủ
Gái Gò Công sáu khắc gồng co
Câu này cũng chơi chữ
– Trai Thủ Đức – thức đủ
– Gái Gò Công – gồng co
Đều là các trạng thái cương, thiếu cân bằng và thiếu dưỡng
ANH HÙNG ĐÁNH GIẶC TÂY GIẶC TÀU
Gò Công anh dũng tuyệt vời
Ông Trương Đám Lá Tối Trời đánh Tây
Gò Công rạch Lá nhớ lung
Quê hương Võ Tánh Trương Công oai hùng
Lạc loài cách bến xa sông
Gió thu hiu hắt chạnh lòng cố hương
Cây đa Bình Trung, cây me Dương Phước
Cây nào có trước, cây nào có sau?
Tổ tiên ta ai chống với giặc Tàu
Còn ai khai khẩn gian lao xứ này?
ANH HÙNG HẢO HÁN
Có bún nào ngon hơn bún Chợ Gạo
Có đứa nào xạo bằng thằng Út Gò Công
Nam Kỳ có cậu Hai Miêng
Con quan lớn Tấn ở miền Gò Công
Cậu Hai là bực anh hùng
Ăn chơi đúng bực vô cùng liệt oanh
Nam Kỳ lục tỉnh nổi danh
Thật là một bực hùng anh trên đời
Huỳnh Công Miêng Con trai của lãnh binh Huỳnh Công Tấn, một tay sai đắc lực của thực dân Pháp vào cuối thế kỉ 19. Trái ngược với cha, ông là người có máu giang hồ mã thượng, thích ngao du và làm việc nghĩa, tính tình hào phóng, hay bênh vực kẻ yếu, vì vậy được nhân dân yêu mến và gọi là “cậu.” Nhờ oai danh cha, cậu hai Miêng được mệnh danh là “miễn tử lưu linh,” có nghĩa là được miễn sưu thuế, đi đâu mặc tình, không ai được phép “hỏi giấy”… và cũng lợi dụng những đặc ân đó để làm những chuyện nghĩa hiệp.