Bát chánh đạo gồm chánh tinh tấn đều là các thực hành và các giới luật có tính cá nhân. Nghĩa là cá nhân nào làm cá nhân đó biết. Tinh tấn do từng cá nhân nhận biết và đo lường.
Câu hỏi với chánh tinh tấn rất đơn giản là “Cả con người tôi với cả cuộc đời tôi tinh tấn gì trên đường đạo ?”. Dù câu trả lời không dễ, nhưng bất kỳ ai làm cái gì mà người ta gọi là tu tập hay theo đaọ gì gì đó hoặc đơn giản đang theo đuổi một công việc, một số thích vẫn nên đặt câu hỏi “Tôi (con người trọn vẹn của tôi, chứ không phải cơ bắp của tôi, kho kiến thức sách vở của tôi …) có đang tinh tấn không, và thật sự tôi đang tinh tấn cái gì ?”.
Cuộc đời không tiến triển dù bận rộn lặp lại hay vu vơ nhàm chán đều là cuộc đời chán ngắt. Không ai muốn sống chán ngắt, ai cũng muốn tinh tấn cả. Nhưng tinh tấn nhất là tinh tấn trên đường đạo, nghĩa là tinh tấn cả con người mình cho cả cuộc đời mình đâu có dễ dàng.
Trong tôn giáo có một ảo giác đám đông gọi là chánh tinh tấn cùng đồng tu, cùng thày … vì tất cả cùng làm cái gì đó với nhau mà gọi là tu, khi tu một mình chẳng đươc, chẳng thấy cái gì đặc biệt và đương nhiên chẳng biết thế nào là tiền bộ. Có cả một đám đông thì thực ra cũng chẳng biết thế nào là tiến bộ nhưng cá nhân lại được cuốn theo các hành vi đám đông đó và thấy “ôi đời mình đang tiến triển”.
Cảm giác này rất ảo nhưng người ta cần nó để cảm thấy mình vẫn đang tiến triển ngày qua ngày, bởi vì không tiến triển không khác gì đang hôn mê, đang chết lâm sàng. Không ai muốn sống như thế. Có người tự tử vì bản thân họ không muốn sống như thế, với họ tự tử chính là tiến triền, tự tử chính là thay đổi cuộc sống.
Không tinh tấn có khác gì sống như chết, nhưng gia nhập cả một đám đông tu tập để cảm giác tinh tấn thì cũng là dạng sống như chết, vì sống ảo.
