NGÀY TAM BẢO
– Ngày Rằm tháng Giêng Māghapūja: Ngày Tăng Bảo (Ngày đại hội Thánh Tăng của thời kỳ đức Phật Thích Ca).
– Ngày Rằm tháng Tư Vesākhapūjā: Ngày Phật Bảo (Ngày đức Bồ-tát đản sinh kiếp chót, ngày đức Bồ-tát chứng đắc quả vị Phật Chánh Giác, ngày đức Phật nhập Niết-bàn).
– Ngày Rằm tháng Sáu Āsālhapūja: Ngày Pháp Bảo (Ngày đức Phật lần đầu tiên thuyết bài kinh Chuyển Pháp Luân Dhammacakkappavattanasutta, ngày thành lập Tăng đoàn đầu tiên).
NGÀY RẰM THÁNG GIÊNG
Rằm tháng Giêng trong đạo Phật là ngày Tăng bảo, ngày đại hội Tăng đoàn, do các thành viên Tăng Đoàn không được báo trước, không được triệu tập, tự nguyện, tự giác, đồng thời hội về cùng một điểm và gặp được Phật Thích Ca ở đó.
Địa điểm này là Veluvana (Trúc Lâm tịnh xá). Đây từng là một công viên và tịnh xá gần Vương Xá (Rājagaha), thuộc Ma-kiệt-đà, do vua Tần-bà-sa-la (Bimbisāra) hiến cúng cho Thích-ca Mâu-ni và Tăng đoàn. Đây thường được xem là ārāma (tu viện, vườn tịnh cư) đầu tiên mà Phật chấp nhận. Ở đây đã diễn ra rất nhiều sự kiện Tăng đoàn, và một số thành viên tăng đoàn đặc biệt như Xá Lợi Phất hay Mục Kiền Liên. Vương Xá (Rajgir hay Rājagaha) là một thành phố cổ và là một khu vực quy hoạch bảo tồn di sản của quận Nalanda thuộc bang Bihar, Ấn Độ. Khu vực này là kinh đô đầu tiên của vương quốc cổ Magadha, với tên cổ là xứ sở của các vị vua, được dịch là Vươn xá thành.
Với Tăng đoàn
– Có 1.250 vị tỳ-khưu, tự động đến bái kiến đức Phật mà không có sự thỉnh mời hay hẹn trước. 1.250 vị đều xuất gia Thiện-lai Tỳ-khưu (Ehibhikkhu). Các ngài đều là bậc Thánh tăng.
Trong sự kiện đại hội tăng đoàn này, Đức Phật đã
– Báo cho Tăng đoàn (thực ra là báo cho Ananda) về việc mình sẽ Nhập diệt sau ba tháng và đây là cam kết của ngài với Ác Ma Thiên (cũng trong ngày này)
– Đưa ra những hướng dẫn cho Tăng đoàn
– Chỉ định về ngày rằm và cuối tháng sẽ là ngày các thành viên tăng đoàn tự xem xét bản thân
Trong dân gian, thời gian của sự kiện này gắn với
– Lễ Nguyên Tiêu với câu ca dao quen thuộc “Cúng bái quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng”
– Lễ cúng rằm và mồng 1
Sự kiện đức Phật thông báo Nhập diệt trong ngày rằm tháng Giêng được Kinh Mahāparinibbanasutta (Ðại-bát Niết-bàn) ghi như sau:
Đức Thế Tôn cùng chư Tỳ khưu Tăng từ kinh thành Rājagaha du hành đến kinh thành Vesāli. Một hôm, Đức Thế Tôn ngự vào thành Vesāli khất thực, sau khi thọ thực xong, đức Phật dạy bảo Đại đức Ānanda cùng ngự đến ngôi tháp Cāpālacetiya. Sau khi đức Thế Tôn ngự trên chỗ ngồi đã trải sẵn, Đại đức Ānanda đảnh lễ đức Thế Tôn xong, ngồi một nơi hợp lẽ.
Khi ấy, đức Thế Tôn dạy rằng:
– Này Ānanda, bậc nào đã thường tiến hành 4 pháp thành tựu (idhipāda), đã tiến hành trở thành thuần thục, đã tiến hành trở thành nền tảng vững chắc, có căn bản, đã luyện tập thành thói quen hằng ngày, thường tinh tấn không ngừng tiến hành 4 pháp thành tựu này.
Này Ānanda, bậc ấy có khả năng duy trì trọn kiếp tuổi thọ hoặc hơn kiếp tuổi thọ như ý.
Này Ānanda, Như Lai đã thường tiến hành 4 pháp thành tựu, đã tiến hành trở thành thuần thục, đã tiến hành trở thành nền tảng vững chắc, có căn bản, đã luyện tập thành thói quen hằng ngày, thường tinh tấn không ngừng tiến hành 4 pháp thành tựu này.
Này Ānanda, Như Lai cũng có khả năng duy trì trọn kiếp tuổi thọ (100 năm) hoặc hơn kiếp tuổi thọ (hơn 100 năm) vậy.
Đức Thế Tôn đã dạy gián tiếp như vậy, mà Đại đức Ānanda không hiểu, nên bạch đức Thế Tôn rằng:
– Kính bạch đức Thế Tôn, kính xin Ngài duy trì suốt kiếp tuổi thọ (100 năm).
Kính xin Ngài duy trì trọn kiếp tuổi thọ, để tế độ cho phần đông chúng sinh, để đem lại sự lợi ích, sự an lạc phần đông chúng sinh, để đem lại sự lợi ích, sự tiến hóa, sự an lạc cho chư thiên và nhân loại.
Bởi vì, khi ấy Đại đức Ānanda bị Ma vương quấy nhiễu, nên không hiểu ý của đức Thế Tôn. Dù đức Phật dạy như vậy lần thứ hai, lần thứ ba, Đại đức Ānanda vẫn không hiểu được nên ngài Ānanda đảnh lễ đấng Đạo sư, rồi xin phép đi ra ngoài ngồi dưới gốc cây không xa đó.
Khi Đại đức Ānanda vừa mới ra ngoài, Ác Ma Thiên liền đến đảnh lễ đấng Thập Lực Tuệ, rồi đứng một nơi hợp lẽ và bạch rằng:
– Kính bạch đức Phật, kính xin Ngài tịch diệt Niết-bàn, kính xin Ngài tịch diệt Niết-bàn ngay bây giờ! Bây giờ là lúc tịch diệt Niết-bàn của Ngài.
Thật ra, Ác Ma Thiên đã nhiều lần đến thỉnh đức Phật tịch diệt Niết-bàn, những lần trước Ngài đều khước từ. Nhưng lần này, Đức Thế Tôn hứa với Ác Ma Thiên rằng:
– Này Ác Ma Thiên, ngươi hãy yên tâm, không lâu nữa, Như Lai sẽ tịch diệt Niết-bàn. Kể từ nay, chỉ còn ba tháng nữa, Như Lai sẽ tịch diệt Niết Bàn.
Như vậy, Đức Thế Tôn có trí tuệ sáng suốt, xác định thời gian ba tháng nữa sẽ xả tuổi thọ, sinh mạng của Ngài, tại ngôi Tháp Cāpālacetiya, đó là vào ngày Rằm tháng Giêng (âm lịch). Ngay khi ấy, trái đất rùng mình chuyển động.
Đại đức Ānanda thấy điều lạ thường, trái đất rung chuyển nên vào hầu Đức Thế Tôn, bạch rằng:
– Kính bạch Đức Thế Tôn, do nguyên nhân nào làm trái đất rung chuyển, bạch Ngài.
Đức Thế Tôn dạy rằng:
– Này Ānanda, ngay hôm nay, vừa rồi, Như Lai có trí tuệ sáng suốt hứa với Ác Ma Thiên rằng: “Chỉ còn ba tháng nữa, Như Lai sẽ tịch diệt Niết Bàn”.
Vậy với đức Thích Ca việc này gọi là ngày chuyển thế Tử.
