VỊ TRÍ CỦA ĐÔNG NAM BỘ
Đông Nam Bộ gồm các tỉnh
– Tây Ninh (giữ biên với Campuchia và Tây Nam Bộ – Đồng Tháp)
– Bình Phước (giữ biên với Campuchia và Tây Nguyên – Đăk Nông)
– Bình Dương (trung tâm)
– Sài Gòn (giữ biên biển và biên với Tây Nam Bộ – Gò Công và Duyên Hải Miền Trung – Bà Rịa Vũng Tàu)
– Đồng Nai (giữ biên với Nam Trung Bộ gồm cả Tây Nguyên và Duyên Hải Nam Trung Bộ)
Sông giữ trục : Sông Nhà Bè là sông nối 4 sông
– Sài Gòn : núi Bà Đen – hồ Dầu Tiếng
– Đồng Nai – Hồ Trị An – Cát Tiên – Sông Bé : núi Bà Rá – hồ Thác Mơ : Cát tiên/Sông Bé là biên với Tây Nguyên, Trị An/Sông Bé là biên với Bà Rịa Vũng Tàu
– Xoài Rạp : biên với Gò Công
– Lòng Tầu : biên với Bà Rịa Vũng Tàu
Sông giữ biên
– Xoài Rạp : biên SG – Gò Công
– Vàm Cỏ : biên SG – Gò Công
– Vàm Cỏ Đông : biên Tây Ninh – Đồng Tháp
– Sông Bé : biên Bình Phước – Đăk Nông (Cát Tiên)
– Sông Đồng Nai : biên SG – Đồng Nai (hồ Trị An)
– Sông Thị Vải : biên Bà Rịa Vũng Tàu – Đồng Nai – Sài Gòn
Biên biển : Sông giữ cửa biển
– Cửa sông Xoài Rạp
– Cửa sông Ngã 7 (sông Lòng Tàu đổ ra vịnh Gành Rái)
Biên Campuchia
– Tây Ninh : núi Bà Đen (sông Vàm Cỏ chảy từ Campuahica sang VN)
– Bình Phước : núi Bà Rá (sông vùng Tây Nguyên chảy sang Campuchia)
Núi quan trọng
– Khu núi Bà Đen – Núi Cậu
– Khu núi Bà Rá
– Núi Giồng Chùa (Cần Giờ)
NHÂN VẬT CỦA SG
– Thời Chân Lạp :
– – – Vua Chân Lạp.
– – – Công chúa Ngọc Vạn (con chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên)
– Thời Chúa Nguyễn
– – – Nguyễn Hữu Cảnh
– Thời Quang Trung – Nguyễn Ánh.
– – – Võ Trưởng Toản
– – – Tống : Người đánh trận Thất Kỳ Giang
– Thời Gia Long
– – Gia Định Tam Hùng (3 vị danh tướng) : Đây là danh hiệu người đời xưng tụng ba vị dũng tướng có công lao to lớn giúp Nguyễn Ánh (sau là vua Gia Long) gây dựng cơ nghiệp, nhưng đều có cái chết bi tráng:
– – – Đỗ Thanh Nhơn: Người đứng đầu lực lượng Đông Sơn, lập nhiều chiến công đánh đuổi quân Tây Sơn. Ông bị chúa Nguyễn cho võ sĩ ám sát do lo ngại quyền lực.
– – – Châu Văn Tiếp: Tướng lĩnh xông pha trận mạc, hy sinh anh dũng trong một trận giao tranh với quân Tây Sơn tại Bình Thuận năm 1784.
– – – Võ Tánh: Vị tướng tài ba, đức độ. Khi bị quân Tây Sơn bao vây tại thành Bình Định năm 1801, ông đã tuẫn tiết để bảo toàn khí tiết.
– – Gia Định Tam Gia (3 vị quan văn) : Bên cạnh các võ tướng, vùng đất Gia Định xưa cũng tự hào với ba vị quan văn tài danh là bậc trụ cột của triều Nguyễn, đồng thời là những nhà văn hóa, sử học lớn:
– – – Lê Quang Định: Tác giả của cuốn sách địa chí đồ sộ Nhất Thống Dư Địa Chí.
– – – Trịnh Hoài Đức: Tác giả của Gia Định Thành Thông Chí – bộ sách quý giá nhất về lịch sử, địa lý Nam Bộ.
– – – Ngô Nhơn Tịnh: Một trong những nhà thơ xuất chúng của đất phương Nam, từng giữ chức Thượng thư bộ Lễ.
– – Gia Định Ngũ hổ tướng là danh hiệu người đời suy tôn 5 vị khai quốc công thần thời kỳ đầu nhà Nguyễn, có công lớn giúp chúa Nguyễn Phúc Ánh (vua Gia Long) bình định vùng đất Gia Định xưa.
– – – Lê Văn Duyệt: Đứng đầu trong ngũ hổ tướng, là nhà quân sự và chính trị kiệt xuất. Ông từng hai lần giữ chức Tổng trấn thành Gia Định, có công lớn trong việc cai trị, phát triển và mở mang bờ cõi phương Nam.
– – – Nguyễn Huỳnh Đức: Nổi tiếng với sức khỏe vô địch và lòng trung quân ái quốc, được người đời xưng tụng là “Quan Vũ của nước Nam”. Ông từng làm Tổng trấn Gia Định.
– – – Nguyễn Văn Trương: Danh tướng thủy binh tài ba, lập nhiều chiến công hiển hách trong các trận thủy chiến đánh tan quân Tây Sơn và mở mang lãnh thổ.
– – – Nguyễn Văn Nhơn: Tướng văn võ song toàn, làm Tổng trấn Gia Định thành đầu tiên. Ông là người thanh liêm, đức độ, có tài thu phục nhân tâm.
– – – Trương Tấn Bửu: Bậc lão tướng văn võ toàn tài, là vị tướng trung nghĩa, tính tình cương trực, từng giữ chức Thống chế và có nhiều đóng góp lớn cho triều đình.
– Thời Minh Mạng
– Thời Thiệu Trị
– Thời Tự Đức
– Thời kháng chiến chống Pháp
– Thời kháng chiến chống Mỹ
SÀI GÒN – XỨ NGỰA XE
Xứ nào vui bằng xứ Sài Gòn
Người đi như đô hội, anh còn nhớ em.
Sài Gòn là xứ ngựa xe
Mỹ An là xứ xuồng ghe dập dìu
Lúa mùa rồi trả nợ nần sạch ráo
Để anh đi kiếm chén cháo đổi lấy chén cơm
Trước là cho biết cái xứ Sài Gòn
Sau nữa mua cái quần lãnh với gói bòn bon tặng con bạn tình
Đường Sài Gòn cây cao bóng mát
Đường Chợ Lớn hột cát nhỏ dễ đi
Sài Gòn xa, chợ Mỹ không xa
Anh đi phải ghé vô nhà
Nghèo em em chịu, làm gà đãi anh
Ăn quận Năm,
Nằm quận Ba,
Xa hoa quận Nhất,
Cướp giật quận Tư
Ăn quận Năm
Nằm quận Ba
La cà quận Nhứt
Cướp giựt quận Tư
SÔNG SÀI GÒN
Sông Sài Gòn chảy từ hồ Dầu Tiếng bên núi Bà Đen và núi Cậu, về Cát Lái/Nhà Bè đi qua các bến
– Bến Dược (Củ Chi)
– Bến Thành
– Bến đò Thủ Thiêm
– Bến Nghé : cuối cùng la đoạn gần Cát Lái
Chợ Bến Thành dời đổi,
Người sao khỏi hợp tan,
Xa gần giữ nghĩa tao khang
Chớ tham quyền quý, phụ phàng duyên xưa
Chợ Bến Thành dời đổi,
Người sao khỏi hợp tan,
Xa gần giữ nghĩa tao khang
Chớ tham quyền quý mà đá vàng phụ nhau
Chợ Bến Thành đèn xanh đèn đỏ
Anh nhìn cho tỏ thấy rõ đèn màu
Lấy em anh đâu kể sang giàu
Rau dưa mắm muối chẳng nơi nào hơn em
Mười giờ tàu lại Bến Thành
Xúp lê vội thổi, bộ hành lao xao
Chợ Bến Thành mới
Kẻ lui người tới
Xem tứ diện rất xinh
Thấy em tốt dạng tốt hình
Chẳng hay em có chốn duơn tình hay chưa ?
– Hỏi em về việc duơn tình,
Em đà có chốn, gởi mình cho Thanh
– Căn duơn đâu mà thấu đến bên Tàu,
Họa chăng em thấy chú tửng giàu em ham.
Bao giờ Chợ Quán hết vôi
Thủ Thiêm hết giặc, em thôi đưa đò
Bắp non mà nướng lửa lò,
Đố ai ve được con đò Thủ Thiêm
Chừng nào cầu Quây nọ thôi quây
Thì qua với bậu mới dứt dây cương thường
Theo Bình Nguyên Lộc: Con đường chạy từ Saigon xuống Phú Xuân, Nhà Bè, thì tại đầu đường, phía Saigon, là một chiếc cầu sắt, bắc ngang rạch Ông Lãnh. Cầu nầy mang tên là cầu Quây, vì mỗi ngày phải quây nó một lần để thương thuyền vùng Đồng Nai vào được tới Chợ Lớn. Cầu gồm hai phần, mỗi phần nằm ở một bờ rạch. Đúng mười hai giờ trưa thì cả hai phần đầu cầu được máy điện xoay cho nó xếp vào một bờ rạch. Vậy là cửa rạch được mở lớn ra. Khi ông Diệm (Ngô Đình Diệm) lên nắm chánh quyền thì cầu đó quá cũ, phải xây lại… nhưng họ xây cầu bê-tông, không còn quay được nữa, hóa ra hàng hóa vùng Đồng Nai, phải được đưa tới Saigon bằng xe cam nhông, tiền chuyên chở nặng, tạo ra tăng giá hàng.
Anh Hươu đi chợ Đồng Nai
Bước qua Bến Nghé ngồi nhai thịt bò
Sông Bến Nghé tàu phun khói mịt
Chợ Bến Thành súng bắn nổ vang
Cả tiếng kêu các tổng, các làng
Đứng lên đuổi bọn xâm loàn về Tây
CHỢ SÀI GÒN
Chợ Sài Gòn còn đương buôn bán
Chợ Vĩnh Long lập quán cầu hiền
Gặp Ông Tơ, lột nón xá liền
Biểu chỉ giùm chỗ khác, chỗ có chồng rồi sao ổng lại xe
Chợ Sài Gòn đèn xanh, đèn đỏ
Anh coi không tỏ, anh ngỡ đèn tàu
Lấy anh, em đâu kể sang giàu
Rau dưa mắm muối có nơi nào hơn em
Sông Sài Gòn sông bao nhiêu nước
Chợ Sài Gòn kẻ tục người thanh
Mấy ai mà đặng như anh
Dù cho xao xuyến xin cũng chân thành với em
Em Tám ơi, chợ Sài Gòn cất mới
Ghe tàu lui tới, bốn mặt đều xinh
Thấy em đẹp dạng tốt hình
Chẳng hay em có chung tình đâu chưa?
Chị Xuân đi chợ mùa hè
Mua cá thu về, chợ hãy còn đông
Anh Hươu đi chợ Đồng Nai
Bước qua Bến Nghé ngồi nhai thịt bò
Vè chợ
Nghe vẻ nghe ve
Nghe vè cái chợ
Sáng mơi xách rổ
Đi giáp một vòng
Hàng hóa mênh mông
Kêu bằng Chợ Lớn
Thiên hạ phát ớn
Là chợ Bình Đông
Ấm bụng no lòng
Kêu bằng Chợ Gạo
Thiệt là huyên náo
Là chợ Bến Thành
Xúm nhau giựt giành
Là chợ Bến Tranh
Ăn ở hiền lành
Đi chợ Thủ Đức
Tối mò như mực
Là chợ Gò Đen
Cẳng bước không quen
Là chợ Gò Vấp
Khỏi lo đèn tắt
Đi chợ Gò Dầu
Sợ má đợi lâu
Đi chợ Bà Quẹo
Không trì cũng kéo
Là chợ Bến Tre
Chợ gì vắng hoe
Kêu bằng chợ Đũi
Ăn mặn như muối
Là chợ Cầu Kho
Nấu nướng khỏi lo
Là chợ Xóm Củi
Coi chừng lửa khói
Là chợ Lái Thiêu
Vắng mẹ nó kêu
Là chợ Bến Nghé
Ai mà đau khổ
Đi chợ sầu riêng
Gục xuống gục lên
Kêu bằng chợ ế
Đạp nhằm quỵ té
Là chợ Cần Chông
Rượt chạy lòng vòng
Là chợ chồm hổm
Làm ăn yên ổn
Là chợ Biên Hòa
Hay hát dân ca
Là chợ Phước Lý
Toàn là thi sĩ
Là chợ Cần Thơ
Nó cắn ơ hờ
Là chợ Rạch Kiến
Vừa nói vừa nghiến
Là chợ Cái Răng
Ăn uống lăng xăng
Đâu bằng chợ Quán
Người ưa bàn tán
Ra chợ Bùng Binh
Không dính trong mình
Là chợ Cần Giuộc
Muốn gặp Trời Phật
Đi chợ Long Hoa
Phơi lúa mau khô
Thì đi chợ Đệm
Rờ êm như nệm
Là chợ Sài Gòn
Đàn bà chết chồng
Xuống chợ Rạch Giá
Không ăn thịt cá
Ra chợ Hà Tiên
Cho người tới biên
Là chợ Bến Thuế
Tướng sĩ xe pháo
Là chợ Bàn Cờ
Vợ bỏ bơ vơ
Chợ Cầu Ông Lãnh
Người nào cũng bảnh
Là chợ Cái Cơm
Khỏi lo bần cùng
Đi chợ Phú Quới
Chưa đi đã tới
Là chợ Cà Mau
Chẳng được ngọt ngào
Là chợ Đà Lạt
Ngứa gãi sột soạt
Là chợ Hóc Môn
Nghe kêu hết hồn
Là chợ Trà Cú
Xe chạy ngắc ngứ
Là chợ Gò Công
Đi giáp một vòng
Cũng chưa hết chợ
Thiệt là đáng sợ
Là cái chợ trời
Ai biết xin mời
Tiếp theo vè chợ.
THÀNH LUỸ TẠI SG
THÀNH QUY
THÀNH PHƯỢNG
ĐỀN CHÍ HOÀ
Ô – MA
Đàng Ô Ma hai đứa ta nói chuyện
Lúc giã từ còn quyến nhau hoài
Về nhà anh cậy mối mai
Mẹ cha em khó hỏi hoài không xong.
Gặp em anh nhắc lại cho em tàng
Hôm qua trò chuyện tại đàng Ô Ma
TÂY NINH
– Núi Bà Đen
Chiều chiều ra đứng núi Bà
Núi Bà thì đó, còn nhà em đâu?
– Núi Cậu
– Tháp Chăm
– Đạo Cao Đài
BÌNH PHƯỚC
– Núi Bà Rá
– Hồ Dầu Tiếng
– Sông Bé
– Cát Tiên : Thánh Địa Cát Tiên, Rừng Cát Tiên,
Nhất tủ Gò Công, nhì salon Sông Bé
BÌNH DƯƠNG
Xăm xăm trong Thủ đi ra
Áo đen nút bạc xinh đà quá xinh
Thủ Dầu Một Địa danh nay là thành phố trực thuộc tỉnh Bình Dương, và cũng là tên cũ của tỉnh này. Theo PGS.TS Lê Trung Hoa trong cuốn Tìm hiểu nguồn gốc địa danh Nam bộ và tiếng Việt văn học thì địa danh Thủ bao gồm từ tố thủ (trước chỉ đồn canh, sau chỉ một chức vụ người đứng đầu một thủ) và dầu một do địa phương này ngày xưa có một cây dầu cao vượt hẳn những cây dầu khác trong vùng.
Khoan khoan gá nghĩa
Thủng thỉnh giao hòa
Để cho em hỏi cửa nhà ra sao?
Anh em thúc bá thế nào?
Nói ra em biết âm hao em tường
Hà miền, hà thị, hà phương,
Hà quê, hà quán em chưa tường đục trong,
Và đây lời hỏi sau cùng,
Nói ra cho em biết đã tơ hồng đâu chưa ?
– Xa xôi chi đó mà hỏi miền hỏi thị
Lạ lùng chi em mà hỏi quán hỏi quê
Bình Dương vốn thật quê chàng,
Lánh nơi thành thị lạc đàng núi non
Xuân xanh hai tám tuổi tròn,
Hoa còn ẩn nhụy chờ bình đơm bông.
