BẾN TRE – XỨ BIỂN RỘNG SÔNG DÀI
Tỉnh Bến Tre được ôm trọn bởi bốn nhánh sông lớn của sông Mekong (sông Tiền, sông Ba Lai, sông Hàm Luông và sông Cổ Chiên). Bốn con sông lớn này đều đổ ra biển Đông, theo 6 cửa (3 cửa còn lại là của sông Hậu). Cho nên có câu “Bến tre biển rộng sông dài”
Bến Tre biển rộng sông dài
Ao trong nuôi cá, bãi ngoài thả nghêu
– SÔNG TIỀN : Đổ ra biển bằng 2 cửa là cửa Tiểu (bắc) và cửa Đại (nam)
Sông Tiền cá lội huyên thiên
Lòng anh muốn bắt con cá lội riêng một mình
– SÔNG BA LAI : đổ ra biển bằng cửa Ba Lai
Sông Ba Lai bên bồi bên lở
Đất Ba Lai đỏ thẳm phù sa
Nàng về kết bạn cùng ta
Ăn cá thay bánh, uống nước trà thay cơm.
– SÔNG HÀM LUÔNG : đổ ra biển bằng cửa Hàm Luông
Nước Cửu Long sóng dờn cuồn cuộn
Cửa Hàm Luông, mây cuốn cánh buồm trôi
Bậu với qua hai mặt một lời
Trên có trời, dưới có đất
Ngãi trăm năm vương vất tơ mành
Tử sanh, sanh tử chung tình
Dù ai ngăn đón, tôi với mình cứ thương
– Cửa Hàm Luông sông sâu sóng cả
Anh thương em nhiều mà chả dám theo
– Thương anh đâu quản hiểm nghèo
Ngặt vì một nỗi anh đã có mèo theo sau
– SÔNG CỔ CHIÊN : đổ ra biển bằng 2 cửa là cửa Cổ Chiên (bắc) và cửa Cung Hầu (nam)
Kinh ngang nó nhớ kinh xuôi
Anh biết em chòm xóm lâu rồi
Như con sông Cổ Chiên thầm lặng
Cảm thương người có chồng xa xứ biệt tăm
Anh hiếu bao nhiêu gọi rằng hiếu nghĩa?
Em hiếu thế nào được gọi hiếu ân?
Chớ qua đây trung hiếu vẹn toàn
Như sông Cổ Chiên ngày đêm xuôi chảy chẳng màng lợi danh!
Cù lao An Bình vườn cây xanh mát
Dòng Cổ Chiên dào dạt mênh mông
Thương em chỉ để trong lòng
Biết bao ngày đợi, tháng trông mỏi mòn
—o—
BẾN TRE LÀ BẾN CÂY TRE HAY BẾN CON CÁ ?
Bến Tre là tên con sông đi qua trung tâm tỉnh Bến Tre, nơi có nhiều chợ nổi tiếng, nối ngang 4 con sông dạy dọc ra biển của tỉnh Bến Tre.
– SÔNG BẾN TRE là con song nối Ba Lai và Hàm Luông qua trung tâm thành phố Bến Tre. Bến Tre chính là bên của con sông Bến Tre. Sông bắt nguồn từ xã Tân Hào (huyện Giồng Trôm), chảy quanh co qua trung tâm thành phố Bến Tre và chia thành hai nhánh đổ ra sông Ba Lai ở phía bắc và sông Hàm Luông ở phía tây nam.
Theo bài báo “Về địa danh Bến Tre: Tre là ‘tre’ hay ‘cá’?”
Đọc lại các tập sách Géographie Physique, Économique et Historique de la Cochinchine do Hội Nghiên cứu Đông Dương chủ trương, in ấn từ năm 1901 đến năm 1911, qua đó, ta thấy gì về cách giải thích địa danh Bến Tre? Tài liệu này đáng tin cậy và cũng là công trình nghiêm túc mà người đứng đầu là ông M.G. Dũrrwell – Phó Chánh án Tòa Thượng thẩm từng sống lâu năm tại Nam kỳ. Phần chuyên khảo riêng về tỉnh Bến Tre giải thích: “Bến Tre ngày trước được người Căm bốt gọi là Sóc Tre (xứ tre) vì nhiều “giồng” phủ tre rải rác trong tỉnh. Về sau người An Nam lập nên một cái chợ mà họ gọi là Bến Tre. Con rạch chảy ngang trước chợ và đổ vào sông Hàm Luông nên cũng mang tên này” (TL 2, tr.13).
Đồng tình với Bến Tre là từ Sóc Tre (xứ tre) mà ra, theo Nam kỳ lục tỉnh địa dư chí (1872) của Duy Minh Thị còn lý giải: “Chính vì Sóc Tre có nhiều tre nên thuyền ghe xa gần ghé bến này chở tre mà thành ra danh từ Bến Tre” (TL 2, tr.16). Chưa dừng đây, còn có ý kiến cho rằng, Bến Tre là cách gọi ngắn gọn “Bến thuế của Sốc Tre”. Bến thuế này ra đời vào khoảng năm 1757, cái năm mà vùng Bến Tre sát nhập vào bản đồ nước Nam. Chỗ gần hữu ngạn rạch Bến Tre, gần rạch Cá Lóc quan địa phương có cất trạm thu thuế, kiểm tra buôn bán của thuyền bè xuôi ngược qua lại nơi này.
Năm 1971, nhà nghiên cứu có uy tín ở địa phương là Nguyễn Duy Oanh lại có ý kiến khác: “Sóc tre là phiên âm của Shok Tréy hay Trây thuộc Thủy Chân Lạp” (TL 3 – tr.410). Tuy nhiên, ông Oanh cho rằng Tréy không hiểu là tre mà lại là cá:
“Tréy prék: Cá sông
Tréy sramot: Cá biển
Tréy damréy: Cá voi (cá ông)
Tréy on-dâng: Cá trê.
Có lẽ xứ này trước kia có nhiều cá nên hiện giờ còn nhiều con rạch mang tên:
Rạch Cá Lóc (làng An Hội, tỉnh Trúc Giang)
Rạch Cá Trê (làng Phú Nhuận)
Rạch Ba Tri Cá (làng Chân Thới).
Hoặc còn nhiều câu ca dao dưới đây:
Bến Tre có nhiều hang cá ngác
Đường Ba Vát gió mát tận xương
Anh có thương em thì nối sợi chỉ hường
Chớ bán rao cho lắm, hãy chừa đường xuống lên
Hoặc:
Ba phen quạ nói với diều
Ngã ba Bến Rớ có nhiều cá tôm
Hoặc:
Chợ Ba Tri thiếu gì cá biển
Anh thương nàng anh nguyện về đây” (TL 3 – tr. 16).
Hoặc:
Sông Bến Tre nhiều hang cá ngát
Đường Kho Bạc lắm cát dễ đi
Hoặc:
Sông Ba Lai bên bồi bên lở
Đất Ba Lai đỏ thẳm phù sa
Nàng về kết bạn cùng ta
Ăn cá thay bánh, uống nước trà thay cơm.
Hoặc :
Bến Tre biển cá sông tôm
Ba Tri muối mặn, Giồng Trôm lúa vàng
—o—
BẾN TRE – XỨ DỪA
Ở Đồng bằng sông Cửu Long,
– Bến Tre là xứ dừa
– U Minh (Cà Mau, Kiên Giang) là xứ tràm, có rừng tràm
– Vàm Cỏ là xứ bần, có đền ông Bần Quỳ ở ngã ba sông Vàm Cỏ và có ca dao về cây bần
– Đồng Tháp là xứ sen, nổi tiếng với sen Đồng Tháp Mười
– Hậu Giang là xứ lúa. Thực ra cả đồng bằng sông Cửu Long đều là xứ lúa, nhưng các cánh đổng trải dài giữa con kênh nối từ bờ sông Hậu Giang ra biển (vịnh Thái Lan) là cảnh sắc đặc trưng của Hậu Giang.
Thấy dừa thì nhớ Bến Tre
Thấy bông sen nhớ đồng quê Tháp Mười
Thấy dừa thì nhớ Bến Tre
Thấy bông lúa đẹp thương về Hậu Giang
Thấy dừa thì nhớ Bến Tre
Thấy bông lý trắng nhớ quê Mỏ Cày
Dừa Bến Tre ba đồng một trái
Chuối Bến Tre một nải đồng ba
Ai biểu anh đến đây rồi lại đi ra
Để em thương, em nhớ, em chờ, em đợi, nước mắt sa vắn dài
Ai về đất Trúc xa xăm
Viếng hồ Chung Thủy sau thăm xứ dừa
Bến Tre có món tép rang
Dừa khô béo ngậy, tìm nàng sánh duyên
—o—
BẾN TRE : XỨ CHỢ
Bến Tre nổi tiếng với nhiều chợ cổ, chợ bến sông, đặc biệt là ở vùng sông sông Bến Tre giữa Ba Lai và Hàm Luông
– CHỢ GIỮA là chợ nằm bên sông Bến Tre, ở xã Mỹ Lồng, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre.
Ai về Chợ Giữa, Xóm Dưa
Ruộng nương giúp mẹ, nắng mưa chẳng màng.
– CHỢ LÁCH, CHỢ CÁI MƠN
Bến Tre dừa xanh bát ngát
Đường đi Ba Vát gió mát tận xương
Em về Chợ Giữa, Giồng Trôm,
Đừng quên Chợ Lách, Cái Mơn đợi chờ
– CHỢ MỸ LỒNG : Mỹ Lồng còn gọi là Mỹ Luông, một cái chợ có từ lâu đời, nay thuộc xã Mỹ Thạnh, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Sách Gia Định thành thông chí chép: “Nơi bờ phía bắc (sông Bến Tre) là chợ Mỹ Luông (tên cũ của chợ Mỹ Lồng) phố xá liền lạc, người buôn bán tụ hội đông đảo.” Nơi đây nổi tiếng với đặc sản bánh tráng dừa vừa béo vừa xốp, được chia làm nhiều loại: bánh đặc biệt có sữa, trứng gà, dừa; bánh ngang chỉ có dừa không sữa; bánh sữa không dừa…
Sài Gòn xa, chợ Mỹ không xa
Anh đi phải ghé vô nhà
Nghèo em em chịu, làm gà đãi anh
Một trong các lý do mà Bến Tre có chợ sầm uất vì thuận lợi cả giao thương đường bộ và đường thuỷ sông biển, lại rất nhiều sản vật
Bến Tre nước ngọt lắm dừa,
Ruộng vườn màu mỡ biển thừa cá tôm
Sầu riêng, măng cụt Cái Mơn
Nghêu sò Cồn Lợi, thuốc ngon Mỏ Cày
Xoài chua, cam ngọt Ba Lai
Bắp thì chợ Giữa, giồng khoai Mỹ Hòa
Mắm, bần ven đất phù sa
Bà Hiền, Tân Thủy hằng hà cá tôm
Quýt đường, vú sữa ngổn ngang,
Dừa xanh Sóc Sãi, tơ vàng Ba Tri
Xẻo Sâu cau tốt ai bì
Lúa vàng Thạnh Phú, khoai mì Thạnh Phong
Muối khô ở Gảnh mặn nồng
Giồng Trôm, Phong Nẫm dưa đồng giăng giăng
Bến Tre trai lịch, gái thanh
Nói năng duyên dáng, ai nhìn cũng ưa.
—o—
BẾN TRE : XỨ GÁI THANH TRAI LỊCH
Bến Tre trai lịch, gái thanh
Nói năng duyên dáng, ai nhìn cũng ưa.
Bến Tre gái đẹp thật thà
Nói năng nhỏ nhẹ mặn mà có duyên
– GÁI MỸ LỒNG
Có lẽ khó có cái chợ nào kỳ lạ như chợ Mỹ Lồng, nơi giống như chợ tình bán con gái ế.
Bến Tre nhiều gái chưa chồng
Không tin xuống chợ Mỹ Lồng mà xem
hoặc
Bến Tre nhiều gái ế chồng
Không tin xuống chợ Mỹ Lồng mà coi
hoặc
Bảng treo tại chợ Mỹ Lồng
Chữ đề tên bậu không chồng có con
“Bánh tráng Mỹ Lồng, bánh phồng Sơn Đốc” là ẩn dụ về người con gái Bến Tre qua hai sản vật nổi tiếng ở vùng này là bánh tráng và bánh phồng.
Em tráng bánh tráng, anh quết bánh phồng
Cảm thông đôi má ửng hồng
Hẹn em chợ Mỹ Lồng ăn cháo về đêm
Đối xứng với người con gái “Bánh tráng Mỹ Lồng, bánh phồng Sơn Đốc”, là người con trai “Măng cụt Hàm Luông”.
– Nghe nói anh đi đó đi đây
Em xin hỏi nhỏ câu này
Bánh phồng, bánh tráng, đất này đâu ngon?
– Bánh tráng Mỹ Lồng
Bánh phồng Sơn Đốc
Măng cụt Hàm Luông
Vỏ ngoài nâu, trong trắng tợ bông gòn
Anh đây nói thiệt sao em còn so đo?
– GÁI GIỒNG TRÔM
Em là con gái Giồng Trôm
Nào ai tính thiệt so hơn làm gì
Yêu em anh phải nhớ ghi
Đánh Tây giữ đất mới bì trượng phu
hoặc
Giồng Trôm có gái nhu mì
Qua thương nhớ bậu, sá gì đường xa
Gái Giồng Trôm nhu mì kiểu đánh giặc như đàn ông.
– GÁI BÌNH CHÂU : Bình Châu Tên cũ của xã Bình Thắng, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre, nằm bên cửa Đại. Tại đây hằng năm có lễ hội Nghinh Ông để ngư dân cầu cho mưa thuận gió hòa, đánh bắt được mùa.
Em là con gái Bình Châu
Một thân vượt biển cho tàu ra khơi
Bao ngày sóng nước chơi vơi
Thuyền em nhiều cá mọi nơi không bằng
Nếu như người con gái Mỹ Lồng là gái chưa chồng, gái ế, gái không có chồng mà có con, thì người con gái Bình Châu vượt biển một mình, mà cái nghề đi biển này rõ ràng là nghề của đàn ông.
– GÁI MỎ CÀY
Bến Tre dừa ngọt sông dài
Nơi chợ Mỏ Cày có kẹo nổi danh
Kẹo Mỏ Cày vừa thơm vừa béo
Gái Mỏ Cày vừa khéo vừa ngoan
Anh đây muốn hỏi thiệt nàng
Là trai Thạnh Phú cưới nàng được chăng?
Gái Mỏ Cày đỡ thảm nhất vì dường như đối xứng với trai Thạnh Phú.
Kẹo Mỏ Cày năm đồng một ký,
Đường Giồng Trôm một ký năm đồng
Em đi buôn mong kiếm tấm chồng,
Để đêm năm canh con gà gáy sáng, chốn cô phòng đỡ lẻ loi
Gái Mỏ Cày đi buôn là để tìm chồng, đúng phong cách cọc đi tìm trâu.
Nếu như gái Bến Tre xông pha ra chợ (Mỹ Lồng), hay đi biển đánh cá mà chả cần chồng (Bình Châu), hay đánh giặc như trượng phu (Giồng Trôm), hoặc đi buôn đường dài để kiếm chồng, (Mỏ Cày) thì trai Bến Tre đứng yên một chỗ đợi các em đến với mình.
– GÁI BA TRI : Ba Tri nay là một huyện thuộc tỉnh Bến Tre.
Ông già Ba Tri
Làm bể cái li
Bị vợ đuổi đi
Ổng khóc li bì
Ca dao hé lộ, nữ quyền rất mạnh ở Ba Tri, người nam ở Ba Trị sẽ nương theo người nữ, như trạng thái mẫu hệ của người Chăm hay các dân tộc Tây Nguyên, mà cũng là trạng thái của cả Phù Nam trước Công Nguyên. Như vậy Ba Tri là đất gắn với năng lượng nữ gốc này của cả vùng sông Mê Kông và Chămpa.
Chợ Ba Tri thiếu gì cá biển
Anh thương nàng, anh nguyện về đây
Đất Ba Tri là đất định bởi tính nữ, vận hành bởi tính nam (khá ngược với nhiều vùng đất khác, mà nam đinh, nữ vận hành)
Ba Tri gắn liền với tên tuổi của Nguyễn Đình Chiểu (Đồ Chiểu) – nhà yêu nước, nhà giáo, nhà thơ lớn nhất của Nam Bộ vào cuối thế kỉ 19 và vị tiến sỹ đầu tiên của Nam Bộ là Phan Thanh Giản. Hiện nay lăng mộ và đền thờ hai vị, cùng với mộ (cải táng) và đền thờ của Võ Trường Toản, vị khai sáng Nho học Nam Bộ đều ở Ba Tri.
Ba Tri cho thấy một quan hệ ông thày bà mụ dạng mẫu hệ rất gốc của vùng đất Nam Bộ, mà bây giờ vẫn còn thấy ở các khu vực đồng bào thiểu số Chămpa và Tây Nguyên.
– TRAI THẠNH PHÚ : Thạnh Phú Một huyện của tỉnh Bến Tre, có Cồn Lợi nổi tiếng là một “mỏ nghêu.” Huyện Thạnh Phú nằm ở cuối cù lao Minh, phía đông giáp biển Đông, phía tây giáp huyện Mỏ Cày, phía nam giáp tỉnh Trà Vinh ngăn cách bởi con sông Cổ Chiên, phía bắc giáp huyện Ba Tri, có ranh giới chung là sông Hàm Luông.
Anh đây muốn hỏi thiệt nàng
Là trai Thạnh Phú cưới nàng được chăng?
– TRAI TÂN HƯƠNG : Tân Hương Địa danh vào thế kỉ 19 thuộc tổng Minh Qưới, tỉnh Kiến Hòa, nay thuộc xã Minh Đức, huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre. Tại đây cũng có rạch Tân Hương.
Ai về Thạnh Phú, Tân Hương
Để mong để nhớ, để thương trong lòng.
– TRAI BA LAI : Trai Ba Lai ngồi nhà đợi gái đến với mình
Sông Ba Lai bên bồi bên lở
Đất Ba Lai đỏ thẳm phù sa
Nàng về kết bạn cùng ta
Ăn cá thay bánh, uống nước trà thay cơm.
– TRAI HÀM LUÔNG : Trai Hàm Luông như trái măng cụt vỏ dày dặn, có tâm rõ ràng, đối xứng với gái Mỹ Lồng như bánh phồng bánh tráng, là các dạng vỏ, rỗng tâm.
– Nghe nói anh đi đó đi đây
Em xin hỏi nhỏ câu này
Bánh phồng, bánh tráng, đất này đâu ngon?
– Bánh tráng Mỹ Lồng
Bánh phồng Sơn Đốc
Măng cụt Hàm Luông
Vỏ ngoài nâu, trong trắng tợ bông gòn
Anh đây nói thiệt sao em còn so đo?
– TRAI BA VÁT : Ba Vát Còn gọi Ba Việt, địa danh gốc Khmer (Pears Watt, nghĩa là là chùa Phật). Vào thế kỷ XVIII, nơi đây là huyện lỵ của huyện Tân An – một trung tâm kinh tế khá phồn thịnh thời bấy giờ. Hiện nay Ba Vát là một thị trấn thuộc huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre. Do cách phát âm của người Nam Bộ, một số tài liệu địa danh này cũng được ghi thành Ba Giác.
Đồng Bến Tre nhiều bưng, nhiều lác
Đường về Ba Vát nặng trĩu sầu riêng
Anh ra đi đã bốn năm liền
Sao không trở lại kết bạn hiền với em
hoặc
Anh đi trên đường Ba Vát
Anh đạp cát, cát nhỏ
Anh đạp cỏ, cỏ mòn
Yêu nhau thời độ trăng tròn
Bây giờ trăng khuyết vẫn còn yêu nhau
hoặc
Anh đi trên đường Ba Vát
Anh đạp cát, cát nhỏ
Anh đạp cỏ, cỏ mòn
Yêu nhau thời độ trăng tròn
Bây giờ trăng khuyết vẫn còn yêu nhau
hoặc
Sông Bến Tre nhiều hang cá ngát
Đường Ba Vát gió mát tận xương
Anh có thương em thì nối sợi chỉ hường
Chớ bán rao cho lắm, hãy chừa đường em đi.
Trai Ba Vát là trai đi xa, đi lâu, đường dài, người con gái ở nhà đợi, vẫn là âm dương xa cách, âm dương vô cực
hoặc
Bến Tre dừa xanh bát ngát
Đường đi Ba Vát gió mát tận xương
Em về Chợ Giữa, Giồng Trôm,
Đừng quên Chợ Lách, Cái Mơn đợi chờ
hoặc
Đồng Bến Tre nhiều bưng, nhiều lác
Đường về Ba Vát nặng trĩu sầu riêng
Anh ra đi đã bốn năm liền
Sao không trở lại kết bạn hiền với em
Trai Ba Vát
Đèn nào cao bằng đèn Ba Vát
Gái nào bạc bằng gái chợ Giồng
Ngày em làm lễ tơ hồng
Là ngày em bẻ gãy chữ đồng với anh
hoặc
Đèn nào cao bằng đèn Ba Vát
Gái nào bạc bằng gái chợ Giồng
Anh thương em từ thuở mẹ bồng,
Bây giờ em khôn lớn, em lấy chồng bỏ anh
hoặc
Đèn nào cao bằng đèn Ba Vát
Gái nào bạc bằng gái đất giồng
Thấy ai làm lễ tơ hồng
Đi theo tiếng gọi quên chồng bỏ con.
—o—
BẾN TRE : XỨ MUỐI, XỨ ĐƯỜNG
– MUỐI BA TRI :
Bến Tre giàu mía Mỏ Cày
Giàu nghêu Thạnh Phú, giàu xoài Cái Mơn
Bến Tre biển cá sông tôm
Ba Tri muối mặn, Giồng Trôm lúa vàng
– MUỐI HỘT CẦU NGANG :
Muối hột Cầu Ngang
Dưa gang Bảo Thạnh
Muối hột thì mặn, dưa gang thì ngọt.
Cầu Ngang là một địa danh nay thuộc xã Bảo Thuận, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Nằm bên bờ biển, khu vực này ngày xưa có nghề làm muối nổi tiếng trong vùng.
Bảo Thạnh, Ba Trị chính nơi đặt mộ của Phan Thanh Giản. Lúc còn sống ông đã cải táng mộ của Võ Trường Toản về đây để bảo vệ khi Gia Định rơi vào tay giặc Pháp.
– MUỐI KHÔ GẢNH : Xóm Gảnh Tên một xóm nằm bên rạch Bà Hiền, còn gọi là xóm Gảnh Bà Hiền, thuộc huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre.
Muối hột Cầu Ngang
Khoai lang ở Gảnh
Gảnh xuất hiện với cả vị mặn của muối hột và vị ngọt của khoai lang.
Bến Tre nước ngọt lắm dừa,
Ruộng vườn màu mỡ biển thừa cá tôm
Sầu riêng, măng cụt Cái Mơn
Nghêu sò Cồn Lợi, thuốc ngon Mỏ Cày
Xoài chua, cam ngọt Ba Lai
Bắp thì chợ Giữa, giồng khoai Mỹ Hòa
Mắm, bần ven đất phù sa
Bà Hiền, Tân Thủy hằng hà cá tôm
Quýt đường, vú sữa ngổn ngang,
Dừa xanh Sóc Sãi, tơ vàng Ba Tri
Xẻo Sâu cau tốt ai bì
Lúa vàng Thạnh Phú, khoai mì Thạnh Phong
Muối khô ở Gảnh mặn nồng
Giồng Trôm, Phong Nẫm dưa đồng giăng giăng
Bến Tre trai lịch, gái thanh
Nói năng duyên dáng, ai nhìn cũng ưa.
– ĐƯỜNG GIỐNG TRÔM : Giồng Trôm là một huyện thuộc tỉnh Bến Tre, trước đây còn có tên là quận Tán Kế, đặt theo tên Tán Lý quân cơ Lê Thành Kế (? – 1869), một vị quan triều Nguyễn, lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp ở Giồng Trôm. Địa danh Giồng Trôm có từ việc nơi đây từng là một giồng đất trồng nhiều cây trôm.
Kẹo Mỏ Cày năm đồng một ký,
Đường Giồng Trôm một ký năm đồng
Em đi buôn mong kiếm tấm chồng,
Để đêm năm canh con gà gáy sáng, chốn cô phòng đỡ lẻ loi
– KẸO MỎ CÀY : Mỏ Cày Tên một huyện cũ của tỉnh Bến Tre. Hiện nay huyện Mỏ Cày cùng một phần của huyện Chợ Lách được chia tách thành huyện Mỏ Cày Bắc và Mỏ Cày Nam. Vùng này có một đặc sản nổi tiếng là cây thuốc lá, đặc biệt là thuốc trồng ở những con giồng thuộc các xã Đa Phước Hội, An Thạnh, vùng quanh thị trấn và vùng phía Tây Bắc Mỏ Cày.
Bến Tre dừa ngọt sông dài
Nơi chợ Mỏ Cày có kẹo nổi danh
Kẹo Mỏ Cày vừa thơm vừa béo
Gái Mỏ Cày vừa khéo vừa ngoan
Anh đây muốn hỏi thiệt nàng
Là trai Thạnh Phú cưới nàng được chăng?
– CHÈ BÌNH KHÁNH :
Ai từng qua Bảo, về Minh
Ghé ngang Bình Khánh em xin đãi chè
Cù lao Bảo Một trong ba cù lao lớn hình thành nên tỉnh Bến Tre (gồm cù lao Minh, cù lao Bảo và cù lao An Hóa). Hiện nay cù lao này gồm một phần huyện Châu Thành, huyện Giồng Trôm, huyện Ba Tri và thành phố Bến Tre. Ranh giới tự nhiên của cù lao Bảo và cù lao An Hóa là sông Ba Lai. Cù lao Bảo ngăn cách với cù lao Minh bởi con sông Hàm Luông dài ra tới biển Đông.
Cù lao Minh Một trong ba cù lao lớn hình thành nên tỉnh Bến Tre (gồm cù lao Minh, cù lao Bảo và cù lao An Hóa). Cù lao Minh được bao bọc bởi các nhánh của sông Tiền là sông Hàm Luông và sông Cổ Chiên, bao gồm địa giới hành chính của các huyện Chợ Lách, huyện Mỏ Cày Nam, huyện Mỏ Cày Bắc, huyện Thạnh Phú và một phần của huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long.
Bình Khánh Địa danh trước đây thuộc huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre.
—o—
BẾN TRE : XỨ VĂN CHƯƠNG
Có thể vị ngọt và vị mặn pha trộn đậm đà ở Ba Tri đã khiến vùng này trở thành xứ sở cho các danh sĩ văn chương của Nam Bộ.
Ở Bảo Thạnh, Ba Tri, Bến Tre có mộ của Phan Thanh Giản (1796–1867), tiến sỹ đầu tiên của Nam Kỳ.
Cũng ở Bảo Thạnh, còn có mộ của Võ Trưởng Toản (mất 1792) được coi là thày tổ, tổ học, thày giáo của mọi thày giáo của Nam Kỳ, mộ này được chính cụ Phan Thanh Giản lúc sống đưa về đây cải táng.
Ở Ba Tri, còn có mộ của Nguyễn Đình Chiểu, được ví Nguyễn Du của Nam Kỳ.
Điều này khiến Bến Tre trở thành mảnh đất quê hương, nơi sinh dưỡng và an nghỉ, của những tên tuổi văn chương có tiếng nhất của Nam Bộ
Ngoải ra, cụ Phan Thanh Giản còn được gắn với Bùi Hữu Nghĩa, cũng là người văn chương nổi tiếng, thành cặp Nghĩa – Thần của đất Vĩnh Long. Cùng nhau Vĩnh Long và Bến Tre đã trở thành cái nôi văn chương của đồng bằng sông Cửu Long, sánh cùng với Gia Định.
—o—