ĐẠO NHO : Chính danh Nhập thế
– Tu Thánh
– Kinh : Tứ Thư Ngũ Kinh
– Lễ : Lễ trong các vai trò (Cha mẹ, vợ chồng, con cái, huynh đệ, thày trò, vua tôi)
– Tổ : Khổng Tử
– Quân Tử
Nguyên lý :
– Tu thân – Tề gia – Trị quốc – Bình thiên hạ
– Tam Tòng
– Tam cương, ngũ thường
Sách Luận ngữ có chép câu nói của Khổng Tử: “Ngô thập hữu ngũ nhi chí vu học. Tam thập nhi lập, tứ thập nhi bất hoặc, ngũ thập tri thiên mệnh, lục thập nhi nhĩ thuận, thất thập nhi tùng tâm sở dục bất du củ”. Tạm dịch:
– 15 tuổi có chí tự học
– 30 tuổi thì tự lập,
– 40 tuổi chẳng nghi hoặc
– 50 tuổi biết mệnh trời,
– 60 tuổi nghe thuận (hiểu mọi điều phải trái)
– 70 tuổi theo lòng mình muốn mà không vượt ra ngoài khuôn khổ đạo lý
Đạo Nho xuất thế (đối xứng với đạo Phật nhập thế, tương đương với đạo Lão) :
– Treo ấn từ quan, lui về ở ẩn, chăm sóc gia đình, vui thế điền viên
– Đóng được tất cả các vai, xả được tất cả các vai
—o—
ĐẠO PHẬT : Xuất gia Xuất thế
– Tu Phật
– Kinh Phật
– Lễ xuất gia, lễ cúng dường, lễ tang
– Phật tử
– Tổ : Phật Tổ Thích Ca (đấng Cứu thế, bằng cách Xuất khỏi thế sai hay thế tận).
Các ngày vía (các sự kiện xuất thế) theo của đức Phật Thích Ca
– Đản sinh (xuất thân, nhập cửu long)
– Xuất gia (xuất quốc đồng thời)
– Thành đạo (xuất thế gian)
– Nhập niết bàn (xuất đầu thai luân hồi)
Nguyên lý :
– Trung đạo
– Quy y Tam bảo : Quy y Phật – Quy y Pháp – Quy y Tăng
– Tứ diệu đế : Khổ Đế (Dukkha) – Sinh Lão Bệnh Tử, Tập Đế (Samudaya) – Tham sân si, Diệt Đế (Nirodha): giải thoát (Niết bàn), Đạo Đế (Magga)
– Bát chánh đạo : Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định
Đối xứng với Nho Giáo :
– Tu tâm – Phật tâm (đối xứng với Tu thân – Lập thân của Nho giáo)
– Xuất gia (đối xứng với Tề gia – Tam Tòng của Nho giáo)
– Quy y Tam Bảo (đối xứng với Trị quốc của Nho giáo)
– Giải thoát khỏi luân hồi (đối xứng với Bình thiên hạ của Nho giáo)
Đạo Phật nhập thế (đối xứng với Nho giáo xuất thế)
Cư sỹ nhập gia (tương đương với Đạo sỹ tại gia của Lão)
—o—
ĐẠO LÃO : Xuất quỷ nhập thần
– Tu tiên (tương đương tu Thánh của Nho giáo, tu Phật của Phật giáo)
– Kinh : Đạo đức kinh, Kinh dịch Bát quái
– Tác phẩm : Phong thần diễn nghĩa, Tây Du Ký
– Lễ : Lễ Tết, thờ cúng gia tiên, các phong tục dân gian
– Đạo sỹ, thuật sỹ (gồm y thuật)
– Tổ : Hồng Quân Lão Tổ (Lão Tử)
Nguyên lý :
– Người thuận theo Đất – Đất thuận theo Trời – Trời thuận theo Đạo
– Đạo vô vi. Đạo tất cả là một. Đạo tự nhiên. Đạo muôn loài
– Ta là đạo, thân thể của ta là đạo, suy nghĩ, tình cảm, ý chí của ta là đạo, cuộc đời của ta là đạo, vận mệnh của ta là đạo. Ta là một với đạo, đạo là một với ta.
So sánh với nguyên lý của Nho giáo và Phật giáo
– Nho giáo : Tu thân – Tề gia – Trị quốc – Bình thiên hạ
– Phật giáo : Phật tử – Quy y pháp – Quy y tăng – Quy y Phật
– Đạo Lão : Ta (muôn loài) – thuận theo Đất – thuận theo Trời – thuận theo Đạo
Trong đó
– Người : Tu thân (Nho giáo) – Tu tâm (Phật giáo)
– Đất : Thân thể, bản năng, ngôi nhà, gia đình, quê hương, dòng họ, suy nghĩ thực tế, hành động đúng vai trò, đúng nơi, đúng lúc, đúng hoàn cảnh, chân thật, bình thường
– Trời : Nguyên tắc, nguyên lý, hạnh nguyện
– Đạo : Đạo chân lý. Đạo vô vi. Đạo tự nhiên. Đạo muôn loài. Đạo tất cả là một. Đạo khả đạo, vô thường đạo.
Đạo sỹ tương đương thiền sư Phật giáo và thánh hiền đạo Nho
