CỬU LONG LÀ GÌ ?
Cửu Long là 9 rồng hoặc 9 rắn.
Cửu là con số biểu tượng, con số hoàn thiện về cấu trúc, số chín chắn về vận hành, mang tính trời xuất hiện trong các tên gọi và các cụm từ sau
– Mẫu cửu trùng thiên
– Cửu huyền thất tổ
– Cửu đại còn hơn ngoại nhân
– Chín phương Trời, mười phương Phật,
– Mồng chín vía Trời, mồng mười vía Đất
– Củu vĩ hồ
– Cửu lý hương
– Toà Cửu Long mô tả cảnh Đức Phật Đản sinh có 9 con rồng hiện ra tắm cho ngài
Cửu Long có thể liên quan đến thần rắn Nagar 9 đầu. Nagar có thể có nhiều đầu, từ 1, 3, 5, 7 đến 9. 7 là con số phổ biến nhất và 9 là con số cao nhất. Phương Tây cũng có hình tượng rắn 9 đầu hoặc 7 đầu là Hydra,
NAGAR 9 ĐẦU
Nagar 9 đầu là một hiện thân của Nagar. Nagar trong tiếng Phạn là thần rắn hoặc thần rồng, cơ thể có 1, 3, 5, 7 hoặc 9 đầu, và có thể là nam hoặc nữ. Nagar là linh vật của Hindu giáo, Phật Giáo Nam Tông nói chung.
– NAGAR & GARUDA
Mối thù truyền kiếp của Naga và Garuda, gốc từ thiên sử thi Mahabharata. Theo truyền thống Hindu giáo, Naga là con của Kadru, vợ của ẩn sĩ Kasyapa. Kadru đã sinh ra 1.000 quả trứng và nở ra 1.000 con rắn, nhằm mục đích tạo nên cộng đồng dân cư cho cõi Patala, tức cõi âm, dưới mặt đất gọi là Naga-loka đặt dưới sự thống trị của các Naga Chúa (Nagaraja).
Kẻ thù truyền kiếp của loài Naga là loài chim Garuda (thường được gọi là chim cánh vàng/ kim sí điểu trong kinh văn Phật giáo). Qua một cuộc đánh cược dại dột, Vinata trở thành nô lệ cho chị của mình là Kadru, Garuda con của Vinata buộc phải tuân theo mệnh lệnh của các Naga, con của Kadru.
Mặc dù phục tùng loài Naga nhưng Garuda luôn nuôi mối thù hận và những đố kỵ đã tích tụ lại khiến Garuda không thể buông bỏ. Garuda đã cầu xin đám Naga cách thoát khỏi kiếp nô lệ cho mẹ mình. Đám Naga đã buộc Garuda đem thuốc trường sinh amrita cho chúng để đổi lấy sự tự do.
Garuda đánh cắp thuốc trường sinh của chư thần mang về để đáp ứng điều kiện do các Naga đưa ra. Thần Vishnu đã đuổi theo Garuda để đoạt lại thuốc trường sinh và Garuda trong lúc chạy trốn đã làm rơi một số giọt amrita trên đám cỏ kusha. Các Naga liền đổ xô ra liếm lấy thuốc trường sinh dính trên lá cỏ. Do đó, lưỡi chúng bị cạnh sắc của cỏ kusha chẻ làm đôi, dấu vết còn đến ngày nay. Từ đó, Garuda vẫn coi loài Naga là kẻ thù và luôn tìm cách bắt chúng để ăn.
– NAGAR 9 ĐẦU & SỰ KIỆN ĐỨC KIỆN ĐỨC PHẬT ĐẢN SINH
Lúc hoàng hậu Maya hạ sinh ngài tại vườn Lâm Tì Ni, Thái tử Tất Đạt Đa được một vua rắn Naga chín đầu phun nước tắm. Điển tích này được mô tả bằng đề tài điêu khắc là hình tượng chín con rồng bao quanh Đức Phật sơ sinh, mà người ta quen gọi là “Tượng Cửu Long”.
Lúc đức Phật thành đạo, rắn Nagar cũng xuất hiện nhưng là rắn 7 đầu. Lúc đó rắn không tắm cho đức Phật mà lại che mưa cho đức Phật.
– Hoàng Hậu Nagar & Việc thành lập nước Campuchia
Có rất nhiều truyền thuyết nói về nguồn gốc ra đời của rắn Nagar ở Đông Nam Á. Trong đó, có truyền thuyết lập quốc của người Khmer. Quốc vương Kampu và Hoàng hậu Nagar, con gái của vua rắn Nagar cùng nhau sáng lập và xây dựng nên đất nước Campuchia. Từ đó, hình tượng rắn Nagar được xây dựng khắp nơi tại các ngôi chùa, cổng chùa và đền thờ, với ý nghĩa là vị thần canh giữ chốn thiêng liêng và là loài có khả năng bảo vệ nguồn nước Các vị vua Khmer thì tin mình đã giao phối với một Nagini xinh đẹp để duy trì dòng dõi hoàng gia.
Trong Chân Lạp phong thổ kí, Châu Đạt Quan viết rằng: hàng đêm quốc vương đều có đến ngủ với một nàng tiên rắn.
Hồi còn trai trẻ vị vua đầu tiên vương quốc Chân Lạp là Kampu rất tài giỏi, trong lần vượt biển sang đất nước của những hòn đảo, đã gặp con gái vua rắn Naga, một cô gái như nàng tiên giáng thế. Khi đó, vua rắn Naga tổ chức lễ kén rể. Kampu đã vượt qua tất cả các chàng trai trong các cuộc thi văn võ để làm chồng công chúa Naga. Vợ chồng Kampu đã kết nối các bộ lạc, lập nên vương quốc Chân Lạp. Công chúa Naga đã trở thành Hoàng hậu, các vị vua thế hệ sau khi xây dựng các cung điện, chùa chiền, các công trình tâm linh đều đắp tượng rắn Naga để thờ, xem đó là vị thần canh giữ chốn linh thiêng.
TOÀ CỬU LONG
Hình tượng Thích Ca sơ sinh được coi là trung tâm của nghi lễ tắm Phật trong văn hóa Phật giáo, trong kinh điển mô tả hình tượng đôi rồng là phổ biến, còn Cửu Long có ít hơn.
Trong các kinh điển như: Phật tổ thống kỷ, Thích Ca Phổ chuyển dẫn, Thi Thiết Luận, Đại Đường Tây Vực ký, Kinh Trung A Hàm,… đều nhắc đến hình tượng Nhị long phún thủy. Điển hình, Thích Ca Phổ chuyển dẫn từ kinh Quá khứ hiện tại nhân quả ghi: “Bấy giờ, long vương Nan đà và long vương Bạt đà, ở trong không trung, phun hai luồng nước ấm và mát, tắm cho thái tử”. Đại Đường Tây Vực ký do Huyền Trang khẩu thuật, Biện Cơ ghi, có đoạn nói về rừng Liệp Phạt Ni miêu tả: “khi Bồ tát hạ sinh, hai con rồng hiện ra, trú trong hư không, mỗi con đều phun nước ra, một mát một ấm, để tắm thái tử”.
Trong khi đó, thuyết về Cửu long phún thủy trong kinh điển Phật giáo chỉ xuất hiện ít ỏi trong một số kinh sách như: Kinh Phổ Diệu, Phật tổ lịch đại thông tải. Cụ thể, Kinh Phổ Diệu nói không những có chín rồng phun nước mà có cả Đế Thích, Đại Phạm đến tắm thái tử, rằng: “chư thiên, Đế Thích, Đại Phạm bỗng nhiên giáng xuống, dùng thứ nước có chứa nhiều loại hương thơm nổi tiếng để tắm gội cho Bồ tát, bên trên có chín con rồi phun nước thơm xuống, tắm gội cho bậc thánh tôn quý”. Hay Phật tổ lịch đại thông tải ghi “khi sinh (thái tử), có chín con rồng phun nước, tắm trong chậu vàng xong, (thái tử) đi quanh bảy hướng, mỗi hướng bảy bước và nói “đây là thân sau cùng của ta, trên trời dưới trời, chỉ có ta là bậc tôn quý”.
Theo nghiên cứu của GS Hà Văn Tấn, “từ Lê Trung Hưng cho đến Nguyễn, tức từ thế kỷ XVII đến nửa đầu thế kỷ XX, các dấu tích văn vật của tòa Cửu long đã trở nên phong phú hơn bao giờ hết, bởi tòa Cửu long đã trở thành một phần không thể thiếu trong thượng điện của bất kỳ ngôi chùa nào”. Có thể kể ra hàng loạt hiện vật tòa Cửu long tại chùa Hội Xá (Hà Nội), chùa Bảo Đài Cổ Sái (thuộc quần thể chùa Hương Tích), chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang), chùa Đại Bi (Nam Định), chùa Keo (Thái Bình), chùa Phúc Khánh (Hà Nội),…
Hoạt cảnh Đức Phật đản sinh với nghi lễ tắm Phật đã được ghi lại rất sớm trên bia ký. Đặc biệt là quy mô tắm Phật hoàng gia thời Lý trong chùa Diên Hựu được đề cập đến trong văn bia Sùng Thiện Diên Linh năm 1121 đời vua Lý Nhân Tông, do Nguyễn Công Bật soạn rằng: “Để sáng mồng một hàng tháng, để mùa xuân hàng năm, nhà vua thân ngồi xe ngọc, đến mở tiệc chay. Hương hoa bày nghi thức cầu an; ang nước đặt lễ nghi tắm Phật. Ngũ chúng vẽ hình dung cẩn thận, đều hở vai tiến thoái trang nghiêm; Tứ phương đặt mấy đội thiên vương, giơ pháp khí bồi hồi dâng múa”.
Đại Việt sử ký toàn thư ghi lại: “Hàng tháng, cứ ngày rằm mồng một và mùa hạ ngày mùng 8 tháng 4, vua xa giá ngự đến, đặt lễ cầu sống lâu, bày nghi thức tắm Phật, hàng năm thành lệ thường”. Hay An Nam chí lược của Lê Tắc ghi: “Ngày mồng tám tháng tư, mài trầm hương, bạch đàn hòa vào nước tắm Phật, dùng bánh trôi để dâng cúng”.
Những cứ liệu này cho thấy nghi lễ tắm Phật đã trở thành một nghi lễ tôn giáo ở tầm quốc gia, khi nhà Lý coi Phật giáo là quốc giáo.
Như vậy Cửu Long là tên Việt của Nagar 9 đầu.
SÔNG CỬU LONG
Sông Cửu Long chín cửa, hai dòng,
Người thương anh vô số, nhưng chỉ một lòng với em
Sông Cửu Long là tên gọi của sông Mê Kông chảy trên lãnh thổ Việt Nam.
Sau khi nhận thêm nước từ Biển Hồ đến Phnom Penh, sông Mê Kông chia thành hai nhánh theo dòng chảy từ Bắc xuống Nam
– bên phải (hữu ngạn) là sông Bassac (sang Việt Nam gọi là Hậu Giang hay sông Hậu)
– bên trái (tả ngạn) là Mê Kông (sang Việt Nam gọi là Tiền Giang hay sông Tiền)
Các bản đồ người Pháp vẽ về Nam Kỳ từ cuối thế kỷ 19 (năm 1884) đến đầu thế kỷ 20 (năm 1901, 1902) ghi tên cho 9 cửa sông chính của sông Cửu Long
– Trên sông Tiền có 6 cửa Tiểu, Đại, Ba Lai, Hàm Luông, Cổ Chiên và Cung Hầu,
– Trên sông Hậu có 3 cửa Định An, Ba Thắc (chính là Bassac) và Tranh Đề (Trần Đề).
Ngoài ra còn có một số cửa biển khác nằm về hữu hạn của sông Hậu như cửa Gành Hào, Cửa Lớn, cửa Bồ Đề, cửa Rạch Giá.
Cửu Long là tên mới xuất hiện từ thời Nguyễn, sông này trong lịch sử con được gọi là
– Sông Mêkông (gọi theo tên sông đi qua Myanamar, Lào, Thái Lan, Campuchia)
– Sông Lan Thương (gọi theo thương tại Trung Quốc)
– Sông Khung (gọi theo thượng nguồn bên Thái)
Liệu cái tên Cửu Long có thể ngầm ám chỉ sông Cửu Long là hiện thân của thần rắn Nagar 9 đầu đã hiên ra khi đức Phật đản sinh ? Các nước trong ảnh hưởng của sông Mêkông đón năm mới theo Phật lịch, khởi đâu ngày Đức Thích Ca nhập diệt, và một nghi lễ của Tết này là lễ tắm Phật, mà được mô tả bằng toả Cửu Long.
HYDRA 9 ĐẦU
Trong truyền thuyết Hy Lạp, Hydra là con của Typhon và Echidna (theo tác phẩm Thần phả của nhà thơ Hy Lạp cổ Hesiod), một con quái vật khổng lồ giống rắn nước với chín đầu (số lượng có thể thay đổi), trong đó có một đầu bất tử. Nơi trú ngụ của con quái vật là đầm lầy Lerna, gần Árgos, nơi nó định kỳ trồi lên để quấy nhiễu người dân và gia súc của Lerna. Bất cứ ai cố gắng chặt đầu Hydra đều nhận thấy rằng ngay khi một đầu bị chặt đứt, hai đầu khác sẽ mọc ra từ vết thương mới.
Việc tiêu diệt Hydra ở Lerna trở thành một trong 12 kỳ công của Heracles. Đối với kỳ công này và các kỳ công khác, Heracles đã nhờ đến sự giúp đỡ của cháu trai mình là Iolaus. Khi Heracles chặt đứt từng cái đầu phàm trần, Iolaus được giao nhiệm vụ cầm máu các vết thương mới để không có đầu mới nào mọc ra. Khi chỉ còn lại cái đầu bất tử, Heracles cũng chặt nó đi và chôn nó dưới một tảng đá nặng.
Heracles đã nhúng mũi tên vào máu độc (hoặc nọc độc) của con thú để có thể gây ra những vết thương chí mạng. Trong một chuyến đi, vợ chàng – Deianira – bị nhân mã Nessus bắt cóc. Heracles đã bắn mũi tên tẩm máu độc của con long xà ở Lerna để hạ Nessus. Trước khi chết, Nessus lừa Deianira lấy máu của anh ta tẩm vào một chiếc áo và nói rằng đó là bùa yêu, chỉ cần đưa cho Heracles mặc thì chàng sẽ yêu cô suốt đời. Heracles sau khi mặc chiếc áo thì bị nhiễm chất độc, vô cùng đau đớn và đã nhờ tráng sĩ Philoctetes – một tay cung nổi tiếng – hỏa thiêu chàng với cái giá là bó cung tẩm chất độc của con long xà ở Lerna.
Trong tiếng Anh hiện đại, hydra hoặc hydra-headed có thể mô tả một tình huống khó khăn hoặc đa dạng.
Tên hydra được đặt cho một chi động vật không xương sống sống ở nước ngọt có một vòng gồm 4 đến 25 xúc tu ở một đầu của cơ thể hình ống.
Hydra được đặt tên cho chòm sao Hydra, được dịch là Trường Xà. Chòm sao Trường Xà, Hydra là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh con rắn biển.