Vô thường là một khái niệm căn bản của đạo Phật, gọi là pháp vô thường. Thân vô thường, như là thân đi qua thân, lão, bệnh, tử. Tâm vô thường, như là sự biến động liên tục của cảm thọ, cảm xúc, suy nghĩ và ý chí. Hoàn cảnh vô thường, như là của cải, địa vị, các mối quan như có rồi lại mất. Thân, tâm và hoàn cảnh tạo nên ba cái thế cơ bản nhất trong ba cấp thiền Vipassana là thân thế, tâm thế và pháp thế.
Binh vô thường thế, thủy vô thường hình
Vô thường cũng là nguyên tắc cơ bản của binh pháp. “Binh vô thường thế, thủy vô thường hình” là một câu trong binh pháp Tôn Tử, nghĩa là binh không có thế cố định, nước không có hình cố định.
Dù tiến và lùi là hai thế cơ bản mà ai cũng biết, nhưng sống trên đời, người biết tiến biết lùi có thể coi là bậc thông thái. Công và thủ là hai thế cơ bản mà ai cũng biết, không chỉ dành cho việc binh đao, mà ngay cả trong những lời nói, việc làm hàng ngày, cũng có công có thủ, nên sống ở trên đời biết công biết thủ có thể coi là bậc anh hùng.
Dĩ bất biến, ứng vạn biến
“Dĩ bất biến, ứng vạn biến” nghĩa là lấy cái bất biến để ứng phó với cái vạn biến. Trong đủ mọi tình huống cuộc đời, người biết sẽ ứng biến theo, cái biết của người này là tâm đạo, là cái bất biến. Ngược lại, người không biết thì khi thay đổi từ cái này sang cái kia, thường đạp lên nguyên tắc cơ bản hoặc cứ trơ ra không thay đổi trong khi tình huống đã thay đổi.
Tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến
Cái bất biến là cái nguyên tắc cơ bản bên trong con người và bên trong sự vật, mà chính là pháp, là đạo, là tâm.
Thiện căn ở tại lòng ta,
Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài!
Tài là thứ hiện hữu và vạn biến, còn tâm là thứ ẩn giấu và bất biến.
Tâm vô thường thế, pháp vô thường hình
Vấn đề là làm thế nào để có thể chạm được vào cái bất biến này, vào tâm, vào pháp, vào đạo.
