NỘI THẾ VÀ NGOẠI THẾ

Thành ngữ có câu

“Ở trong chăn mới biết chăn có rận”.

“Trong chăn” là nội thế và “ngoài chăn” là ngoại thế. Biết có rận là trạng thái nội thế, nghĩa là chỉ có người ở trong chăn mới biết việc này, bởi vì khi chăn có rận thì người trong chăn bị rận cắn

Cái chăn này có thể là bất kỳ cái gì

– Làn da của thân thể

– Bào của bào thai

– Biên của hào quang

– Tình yêu/hôn nhân

– Gia đình/ngôi nhà

– Công việc/công ty

– Chính quyền/thần quyền

– Quê hương, đất nước

– Dân tộc

– Chủ nghĩa thực dân mới/Chủ nghĩa thực dân cũ

– Công nguyên

– Thiền

– Giàu/nghèo

– Ốm/khoẻ

BIẾT MÌNH, BIẾT NGƯỜI TRĂM TRẬN TRĂM THẮNG

Binh pháp có câu

“Biết mình, biết người, trăm trận trăm thắng”.

Biết mình là nhận thức dạng nội thế, biết người là nhận thức dạng ngoại thế. Đó là hai dạng nhận thức nền tảng cho mọi tương tác, đặc biệt là các tương tác mà làm thay đổi thế trận, thế cục giữa hai bên, mà được gọi chung “trăm trận”.

Có những trạng thái đặc trưng của nội thế như “có rận trong chăn”, rất khó nhận thức khi ở ngoại thế, ví dụ

– Thiền là một trạng thái chỉ người ở trong thiền mới biết

– Tu đạo, thành đạo là một trạng thái chỉ người tu đạo rồi và tự mình thành đạo rồi mới biết

– Nhớ thương và đau khổ vì yêu là trạng thái mà chỉ người đang yêu và đã yêu mới biết

Có những nội thế cực kỳ khó nhận thức, nhất là khi trạng thái này đã trở thành thường xuyên và ổn định

– Nội thế thân là cực kỳ khó nhận thức. Người trong thân chưa chắc đã nhận thức được các trạng thái của thân như nhịp tim, nhịp thở, đau mệt, hưng phấn … Bệnh nan y là trạng thái không dễ nhận thức như các bệnh cấp.

– Nội thế tâm, hay tâm thế cũng cực kỳ khó nhân thức. Người bị trầm cảm hay bị hưng phấn quá đà dài ngày chưa chắc nhận thức được trạng thái mình ở trong đó.

– Vòng đời là một nội thế cực kỳ khó nhận thức, dù rằng ai cũng đang ở trong một giai đoạn nào đó của vòng đời. Ví dụ như tử vì đưa ra các giai đoạn của vòng đời như trường sinh, quan đới, lâm quan, đế vượng, suy, bệnh, lão, tử … nhưng một người bình thường gần như hoàn toàn không có khả năng nhận thức mình đang ở giai đoạn nào của chu kỳ vòng đời.

Có những ngoại thế cực kỳ khó nhận thức

– Người nam rất khó nhận thức về người nữ

– Người trong gia đình chưa chắc đã nhận thức về trạng thái sức khoẻ của người thân

– Người trong gia đình cũng chưa chắc đã nhận thức được về trạng thái tâm lý của người thân

– Người chưa yêu, chưa có con rất khó nhận thức về người phụ nữ đã yêu và đã có con

– Người đang ở giai cấp này, hoàn cảnh xã hội này rất khó nhận thức về giai cấp khác, hoàn cảnh xã hội khác, ví dụ người nghèo và người giàu không có khả năng nhận thức về nhau

– Người của đất nước này, dân tộc này rất khó nhận thức về người của đất nước khác dân tộc khác

Có những thế cực kỳ khó nhận thức, dù là nội hay ngoại

– Các giai đoạn của vòng đời đã qua hay chưa tới là một trong các ngoại thế cực kỳ khó nhận thức. Người già không có khả năng nhận thức về người trẻ, dù người ta đã từng có thời tuổi trẻ. Người trẻ đương nhiên không có khả năng nhận thức về người già, vì người ta chưa từng trải qua tuổi già. Nhưng trạng thái vòng đời một người đang ở trong đó người này cũng khó tự nhận thức nốt.

– Người đang sống trong Công nguyên rất khó nhận thức về thời kỳ Hùng Vương, hay các thời kỳ tiền Công Nguyên khác Công nguyên là trạng thái cực kỳ khó nhận thức vì chúng ta thường xuyên ờ trong đó, nên chúng ta không thể nhận thức được trước công nguyên như thế nào, và công nguyên kết thúc thì như thế nào, không phải vì chúng ta không có tài liệu về thời kỳ trước công nguyên hay chúng ta không đoán được sau công. nguyên có gì, mà vì công nguyên bản chất thực sự là gì, là cái chúng ta không nhận thức được

Có những sự kiện chuyển thế mà cực kỳ khó nhận thức

– Người đã sinh ra rất khó nhận thức về trạng thái bào thai, mặc dù đó là trạng thái gốc đã sinh ra người này và trạng thái mà người này đã trải qua. Cũng vì người này không có khả năng nhận thức đầy đủ về trạng thái trong bào, mà người này cũng không có khả năng nhận thức đầy đủ về trạng thái ngoại bào, nghĩa là trạng thái sau sinh

– Người còn sống rất khó nhận thức về trạng thái của người đã chết, ví dụ như trạng thái của ma

– Người của thời kỳ hiện đại không có năng lực nhận thức về thời kỳ phong kiến, thậm chí các thời kỳ gần hơn như thời kỳ thực dẫn cũ

“Tôi là ai” là một nội thế cưc kỳ khó nên thường định nghĩa bằng ngoại thế ví dụ Tôi là con ngoan, trò giỏi, vợ hiển, dâu đảm, giám độc doanh nghiệp …

Có những đối tượng từ nội thế thành ngoại thế thì dễ nhận thức hơn, ví dụ khóc ra cảm xúc chứa chất, nói lên suy nghĩ….

Có những đối tượng từ ngoại thế vào nội thế dễ nhận thức hơn, ví dụ đặt mình vào địa vị người khác thì dễ hiểu người ta hơn … hoặc là hoàn toàn bịa đặt về người ấy.

Bình phẩm, ủng hộ hay phản đối chuyện tình yêu của fan với idol, phân tích khen chê các nhân vật lịch sử, phân tích chính phủ và biểu tình đòi thay đổi chính phủ là những hành vi ngoại thế không phù hợp ở mức độ nặng hoặc nhẹ… nhưng lại là xu thế của xã hội hiện nay.

NGOẠI THẾ LÀ SỰ LỰA CHỌN, NỘI THẾ LÀ SỰ BẮT BUỘC

Vẫn với câu thành ngữ “Ở trong chăn mới biết chăn có rận”, có sự phân biệt rất rõ về nội thế và ngoại thế

– Người trong chăn bắt buộc phải chấp nhận con rận, chấp nhận bị rận cắn hoặc tìm cách bắt rận …

– Người ngoài chăn không phải chấp nhận con rận, họ thậm chí còn có thể không biết về con rận, nên so với người trong chăn dường như họ có nhiều sự lựa chọn hơn

Người trong chăn có thể tìm cách thoát ra khỏi cái chăn, bằng cách đó thoát ra khỏi con rận, nhưng có nhiều câu hỏi phải đặt ra

– Con rận có thể đi theo người trong chăn sang chăn mới

– Cái chăn này có thể không đơn giản mà vứt đi được, ví dụ như làn da

– Vứt cái chăn cũ này thì lại phải có cái chăn mới thôi

Người trong chăn phải chấp nhận thực tại về con rận, việc mà người ngoài chăn không phải đối mặt. Việc này chưa chắc đã là hay hoặc dở. Người trong chăn có trải nghiệm sâu sắc hơn, thử thách lớn hơn và sự trưởng thành có thể cũng lớn hơn.

NỘI THẾ & NGOẠI THẾ CỦA CHỦ NGHĨA THỰC DÂN

Chủ nghĩa thực dân cũ dễ nhận thức hơn chủ nghĩa thực dân mới, vì chủ nghĩa thực dân cũ chơi ngoại thế, còn chủ nghĩa thực dân mới chơi nội thế.

Trong chủ nghĩa thực dân cũ, người dân một nước có thể nhận thức được khá rõ ràng kẻ thù hiện của họ là những tên xâm lược có vũ khí, đến để chiếm đất, xoá bỏ văn hoá, bị đồng hoá phong tục, tước đoạt mạng sống, bị chiếm đoạt sản vật và nô lệ hoá những người dân. Bởi vì thực dân là các đối tượng ở ngoại thế với người dân.

Những tên xâm lược luôn có lực lượng người địa phương ủng hộ chúng vì bắt buộc hay vì tự nguyện, bí mật và công khai. Tương tự, luôn có những người chống lại bọn xâm lược ở dạng bí mật hoặc công khai. Khi cuộc chiến mới bắt đầu, phân biệt ai là việt gian, ai là yêu nước còn dễ. Cuộc chiến càng kéo dài, càng khó nhận thức ai yêu nước, ai bán nước .., vì mọi thứ trộn lẫn nhau.

Trong chủ nghĩa thực dân mới, một người dân, một làng xóm, một nhóm sắc tộc, một dân tộc hoàn toàn có thể bị “ăn thịt” bị chiếm đất, bị chiếm đoạt tài sản, bị bần cùng hoá, bị xoá bỏ tài sản, bị nô lệ, mà không nhận thức, hoặc nhận thức được mà không ngăn chặn được. Bởi vì thực dân có thể núp bóng bất kỳ cái gì, trong tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá … và kẻ thù lại cũng vẫn là cùng làng, cùng nước, cùng dân tộc, nạn nhân cũng là thủ phạm.

Chủ nghĩa thực dân mới càng kéo dài, mỗi người dân và mỗi dân tộc càng khó có khả năng tự nhận thức và tự bảo vệ, đưa đến bài học phải tự nhận thức về bản thân và hiện thực về bản thân khi không xác định được kẻ thù bên ngoài chính xác.

Chủ nghĩa thưc dân mới không phải là ngoại chiến mà là nội chiến, nội chiến trong lòng mỗi người, mỗi gia đình, mỗi xóm làng, mỗi dòng họ, mỗi đất nước.

NỘI THẾ & NGOẠI THẾ TÌNH YÊU & HÔN NHÂN

Giả sử có 2 người yêu nhau

– Người nam chắc rằng hiện tại mình yêu người nữ, nhưng không biết tương lại mình có còn yêu không.

– Người nam không biết người nữ có yêu mình hay không, có những dấu hiệu cho thấy người nữ thích người nam, có những dấu hiệu cho thấy người nữ không thực sự thích người nam, có những dấu hiệu cho thấy người nữ đang phân vân … nhưng cơ bản anh ta thấy người nữ này phù hợp để có thể làm vợ mình lâu dài.

– Người nam định được nội thế của mình và nhưng không xác định được người mình yêu vì người này ở ngoại thế, nhưng anh ta không suy nghĩ nhiều vì anh ta luôn có thể ngoại tình hoặc tập trung vào sự nghiệp, tiền bạc, sức khoẻ … mà đều thuận lợi hơn khi lấy vợ. Anh ta cho rằng hôn nhân là một thế cục cơ bản có lợi cho anh ta, đàn ông hơn là cho bên kia, đàn bà, cho nên anh ta ép cưới và ép có con.

– Người nữ không chắc mình yêu hay không yêu người nam, có những khía cạnh người nữ thấy yêu và có những khía cạnh người nữ không yêu, nhưng về tổng thể là chấp nhận được. Người nữ cũng không biết người nam có yêu mình hay không, cũng không chắc chắn người nam có phải là người tốt nếu có biến cố xảy ra trong đời không. Người nữ muốn kéo dài thêm thời gian, nhưng càng kéo dài, sự phân vân lại càng lớn.

– Người nam cân nhắc về việc một mặt tăng cường tán tỉnh, tăng cường ép cưới, mặt khác bắt đầu phát tín hiệu để có bồ, nhằm kích động người nữ, trả thủ người nữ mà cũng để thoả mãn bản thân. Nếu việc có bồ thuận lợi thì anh ta tiến tới, không thuận lợi thì anh ta rút lui, trong mọi người hợp anh ta luôn thề thốt, thể hiện sự tận tâm một lòng một dạ với người yêu.

Người nam đưa người yêu về xem mắt gia đình, người ủng hộ, người phản đối. Bạn nữ kể chuyện của mình cho bạn bè, người ủng hộ, người phản đối. Người nào cũng bảo thằng này, con này nó thế này, thế kia là yêu mày lắm, hoặc ngược lại thằng này con này nó thế này, thế kia là không yêu mày.

Người trong gia đình sử dụng nội thế gia đình vì hôn nhân làm thay đổi quan hệ gia đình. Bạn bè sử dụng thế người ngoại, lại có sự khách quan. Chẳng ai thật sự đúng, thực sự sai. Sự việc rắc rối khi những người thứ ba nhảy vào trong cuộc tình này, để thúc đẩy, chia rẽ, nghĩa là họ muốn thành người trong cuộc của quan hệ tình yêu mà cơ bản của hai người này.

Bất kỳ quan hệ nào cũng cần có nội thế và ngoại thế, bao gồm hôn nhân.

Một người nội thế ngoại thế hôn nhân giống như người đứng chân trong chân ngoài trong hôn nhân, rất dễ bỏ rơi bạn đời để tập trung công việc hay chạy theo những sở thích cá nhân, thậm chí ngoại tình hoặc coi gia đình như nhà trọ. Ngoại thế hôn nhân cũng là đặt thế gia đình vào trong thế cá nhân, kết hôn để thoả mãn cái tôi của mình, để trốn tránh nỗi lo sợ cô đơn, để thoả mãn cảm giác được chiến thắng, để được sở hữu thân thể tài sản thân nhân cuộc đời của người khác, hoặc đặt gia đình vào thế tiền bạc, thế công ty mà thế công ty và thế tiền bạc sẽ quyết định thế gia đình.

Nhưng một người hoàn toàn đặt mình vào trong quan hệ hôn nhân gia đình, đánh mất các quan hệ khác hoặc đặt các quan hệ khác bên trong quan hệ gia đình thì cũng không cân bằng. Hoặc là người ấy sẽ gây sức ép cho bạn đời, ép bạn đời chui chết cứng vào cái bao hôn nhân với mình, ép bạn đời phải chấp nhận các sự lựa chọn của mình. Hoặc là người ấy sẽ vì hôn nhân ép chết bản thân, ép bản thân phải chấp nhân từ bỏ tất cả những gì nằm bên ngoài hôn nhân.