NAM KỲ & LỤC TỈNH NAM KỲ
Nam Kì Lục tỉnh hay Lục tỉnh là tên gọi của vùng Nam Bộ vào đầu thời nhà Nguyễn, tức là khoảng thời gian từ 2 năm 1831 và 1832 (cải cách hành chính của Minh Mạng) tới năm 1862 (khi Pháp chiếm 3 tỉnh Miền Đông) và năm 1867 (khi Pháp chiếm nốt 3 tỉnh Miền Tây). Đương thời, người Pháp gọi Nam Kì Lục tỉnh bằng cái tên Basse-Cochinchine (tức là vùng Cochinchine “hạ” hay vùng Hạ Đàng Trong). Vùng trước đó thuộc Campuchia, sáp nhập từng phần vào Đàng Trong bắt đầu từ năm 1658 đến năm 1760 thì hoàn tất.
Theo Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán (nhà Nguyễn), vào năm Mậu Dần (1698) chúa Nguyễn Phúc Chu cho lập phủ Gia Định. Năm Nhâm Tuất (1802) vua Gia Long đổi phủ Gia Định thành trấn Gia Định; đến năm 1806 đổi tên trấn Gia Định ra Gia Định Thành (hay tổng trấn Gia Định) gồm 5 trấn:
– Phan trấn
– Biên trấn
– Vĩnh trấn
– Định trấn
– Hà tiên
Năm Minh Mạng thứ 12 (Tân Mão, 1831) và Năm Minh Mạng thứ 13 (Nhâm Thìn, 1832), vua Minh Mạng bãi bỏ Gia Định Thành, đổi các trấn thành tỉnh, chia 5 trấn của Gia Định Thành trước đây thành 6 tỉnh (Lục tỉnh) gồm Phiên An, Biên Hòa, Định Tường (1831); Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên(1832). Hai năm sau (Giáp Ngọ, 1834), vùng Lục tỉnh thuộc Gia Định Thành trước đây được gọi chung là Nam Kỳ. Từ đó có tên gọi là Nam Kỳ Lục tỉnh.
– Phiên An sau đổi thành Gia Định : tỉnh lỵ là tỉnh thành Gia Định,
– Biên Hòa : tỉnh lỵ là tỉnh thành Biên Hòa,
– Định Tường : tỉnh lỵ là tỉnh thành Mỹ Tho,
– Vĩnh Long : tỉnh lỵ là tỉnh thành Vĩnh Long,
– An Giang : tỉnh lỵ là tỉnh thành Châu Đốc,
– Hà Tiên : tỉnh lỵ là tỉnh thành Hà Tiên.
Trong dân gian, còn chia thành
– 3 tỉnh miền Đông gồm Gia Định, Định Tường, Biên Hòa (phía Bắc)
– 3 tỉnh miền Tây gồm Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên (phía Nam)
Nam Kỳ chẳng thiếu gái xinh
Đến đây thấy bậu hiền lành anh thương
Thấy anh có nết muốn kết duyên chơi
(Chớ) Nam Kỳ lục tỉnh thiếu gì nơi đông sàng
Chim quyên hút mật bông quỳ
Nam Kỳ lục tỉnh thiếu gì gái khôn
Nội trong lục tỉnh Nam Kỳ
Thấy em ăn nói nhu mì anh thương
– Có mặt tui mình nói mình thương
Tui về chốn cũ mình vấn vương nơi nào?
Thấy anh hay chữ, em hỏi thử đôi lời
Nội Nam Kì lục tỉnh có mấy cây cầu, anh biết không?
– Thấy em hỏi tức, anh đáp phứt cho thông
Nội Nam Kì lục tỉnh, có bảy cây cầu:
Cầu Phú, cầu Quới, cầu Ninh, cầu Lợi, cầu Tiền
Cầu cho cha mẹ song tuyền
Cầu cho anh với bạn kết nguyền trăm năm
Ở đâu sáu tỉnh anh ơi
Sông nào chín cửa, nước chảy xuôi một nguồn
Sông nào có nước trong luôn
Núi nào có tiếng cả muôn dặm ngoài
Con gì có cánh không bay
Con gì không cẳng, chạy ngay trăm rừng
Con gì giống chó có sừng
Anh mà đáp được, em cùng theo anh
– Nam Kỳ sáu tỉnh em ơi
Sông Cửu Long chín cửa, nước chảy xuôi một nguồn
Sông Đồng Nai nước sạch trong luôn
Núi Thất Sơn danh tiếng cả muôn dặm ngoài
Con gà có cánh không bay
Con rắn không cẳng, chạy ngay trăm rừng
Con dê giống chó có sừng
Anh đà đáp được, em cùng theo anh
LỤC TỈNH
Giặc Tây đánh tới Cần Giờ
Anh hùng Lục tỉnh trương cờ thâu công
Rau đắng nấu với cá trê
Ai đi Lục Tỉnh thì mê không về
Cần Thơ là tỉnh
Cao Lãnh là quê
Anh đi lục tỉnh bốn bề,
Mải lo buôn bán không về thăm em
Anh thấy em nho nhỏ, lại có hường nhan
Chân mày em loan, con mắt em phụng
Anh đi nội lục tỉnh này mà ưng bụng chỉ có mình em
Thấy cô nhỏ thó
Lại có hường nhan
Chơn mày lan con mắt lộ
Đất Lục Tỉnh này ai ngộ bằng cô
LỤC TỈNH GIÁP VÒNG
Ngó lên trời, trời cao lồng lộng,
Ngó xuống đất, đất rộng mênh mông,
Cá lòng tong ẩn bóng ăn rong,
Anh đi Lục Tỉnh giáp vòng,
Đến đây xui khiến đem lòng thương em.
Cây trên rừng hoá kiểng,
Cá dưới biển hoá long,
Con cá lòng tong ẩn bóng ăn rong.
Anh đi Lục Tỉnh giáp vòng,
Đến đây trời khiến đem lòng thương em.
Cây trên rừng hóa kiểng, cá ngoài biển hóa rồng
Cá lòng tong giữa bóng ăn rong
Anh đi lục tỉnh giáp vòng
Tới đây ông trời khiến đem lòng yêu em.
—o—o—o—
MIỀN TÂY
Đồng bằng sông Cửu Long, còn được gọi là Tây Nam Bộ hay miền Tây, là vùng cực nam của Việt Nam, một trong hai phần của Nam Bộ (Đông Nam Bộ & Tây Nam Bộ)
Đồng bằng sông Cửu Long là bộ phận của châu thổ sông Mê Kông có diện tích 34.699,81 km². Có vị trí nằm liền kề
– vùng Đông Nam Bộ về phía Đông Bắc,
– phía Tây Bắc giáp Campuchia,
– phía Tây Nam là vịnh Thái Lan,
– phía Đông Nam là Biển Đông.
Các điểm cực của đồng bằng trên đất liền gồm
– điểm cực Tây ở phường Hà Tiên, tỉnh An Giang;
– cực Đông ở xã Thới Thuận, tỉnh Vĩnh Long;
– cực Bắc ở xã Tân Đông, tỉnh Đồng Tháp;
– cực Nam ở xã Đất Mũi, tỉnh Cà Mau.
Ngoài ra, còn có các đảo xa bờ của Việt Nam như đảo Phú Quốc, quần đảo Thổ Chu, quần đảo Hòn Khoai.
Đồng bằng sông Cửu Long gồm ba tiểu vùng.
– Vùng cao ở phía tây gồm các tỉnh đầu nguồn sông Cửu Long là Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ, phần phía tây các tỉnh Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ và phần phía đông An Giang. Đây là vùng thường bị ngập vào mùa mưa bởi nước sông Cửu Long dâng lên.
– Vùng thấp ở duyên hải phía đông gồm các tỉnh Vĩnh Long, Cà Mau, phần phía đông Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ và phần ven biển An Giang. Đây là vùng thường bị mặn xâm nhập vào mùa khô.
Quan Thừa Thiên thì mang áo địa,
Lính Đông Hải đội nón dầu sơn
Trai nam nhi đối đặng, thiếp kết nghĩa Tấn Tần ngàn năm.
– Gái nước Nam buôn hàng thuốc Bắc
Trai Đông sàng cảm động miền Tây
Anh đã đối đặng, em rày tính sao.
Cô Xuân đi chợ Hạ, mua cá thu về chợ hãy còn đông
Trai nam nhi đối được, gái má hồng xin theo.
– Anh ở bên Nam sang bán hàng thuốc Bắc
Chữa cho cô gái Đông phòng cảm bệnh miền Tây
Ông tơ hồng bà Nguyệt lão nhủ anh sang đây kết nguyền
—o—o—o—
MIỀN NAM
Miền Nam là một ba miền của nước ta là
– Miền Nam gồm Đông Nam Bộ & Tây Nam Bộ
– Miền Trung gồm Bắc Trung Bộ & Nam Trung Bộ
– Miền Bắc gồm Đồng Bằng sông Hồng (Thăng Long Tứ Xứ), Tây Bắc & Đông Bắc.
Nếu chia nước ta làm hai có
– Đàng Trong (vào Nam) – Đàng Ngoài (ra Bắc) : chia ở Đèo Ngang hoặc sông Gianh tuỳ thời điểm trong giai đoạn Trinh Nguyễn phân tranh
– Bắc Hà – Nam Hà