HÀ NAM (TRUNG QUỐC) & CÁC LIÊN HỆ VỚI VĂN MINH VIỆT

Là một trung tâm cố đô lớn, Hà Nam có Trịnh Châu, Khai Phong, Lạc Dương, An Dương là bốn cố đô với hàng ngàn năm văn vật để lại nhiều di sản văn hóa quý báu.

Các cố đô của các triều đại cổ nhất của văn minh Hoàng Hà là Hạ, Ân, Thương, Chu ở Hà Nam tồn tại song song với thời kỳ Hùng Vương ở nước ta. Nhà Hạ của Trung Quốc kế tiếp thời kỳ Tam Hoàng Ngũ Đế, mà hiện nay chỉ có trong huyền sử chứ không có dấu tích ở Trung Quốc, bởi vì các dấu tích đó nằm hết ở … nước Việt ta hoặc ở toàn bộ khu vực Đông Nam Á, Ấn Độ, Trung Hoa, chứ không phải ở Trung Hoa, nền văn minh sinh sau đẻ muộn nhất.

Bàn cổ, Tam Hoàng, Ngũ Đế là không phải là huyền sử của Trung Quốc mà là huyền sử của cả hai nền văn minh sông Hồng và Hoàng Hà, rộng hơn nữa cả văn minh Đông Nam Á và văn minh Hằng Hà. Các sự kiện của cả khu vực rộng lớn này được mô tả bằng nhiều ngôn ngữ và các dạng biểu tượng khác trong các tôn giáo cổ của Trung Quốc, Việt Nam, Ấn Độ, Đông Nam Á.

—o—

1. AN DƯƠNG

An Dương là nơi có cố đô của nhà Ân Thương, ở Ân Khu. Ân Khu là lý do tạo nên tên triều đại Ân Thương. Nhà triều đại kế tiếp nhà Hạ và trước nhà Chu, nhưng các di tích về nhà Hạ chưa tìm được, nên có thể nói rằng Ân Khu hiện nay là cố đô cổ nhất của Trung Hoa.

Ở Ân Khu, có mộ cổ của Phú Hảo (hoàng hậu nhà Ân Thương) và nhiều di chỉ giáp cốt (chữ viết cổ nhất còn tìm được của nền văn minh Trung Hoa).

Giặc Ân đánh nước Việt, với sự tích Thánh Gióng vào đời vua Hùng Vương thứ 6, chính là giặc Ân Thương. Nhiều người nói rằng Hà Nam ở quá xa so với Phong Châu hay đồng bằng sông Hồng, để giặc Ân có thể đánh xuống, bởi vì họ không nghĩ đến khả năng rất nhiều người Việt trong đó nhóm giặc Ân chính là Việt của đồng bằng sông Hồng di cư lên đồng bằng sông Hoàng Hà. Hoàng Hà và Hồng Hà, xa thì rất xa, mà gần thì cũng rất gần, trong các chuyển vận lớn. Chả thế mà chuyện Giếng Việt nói rằng vua Ân sau này thua trận chết ở Việt Nam, lại trở thành vua địa phủ ở nước ta.

Cuộc chiến giặc Ân – Thánh Gióng là sự kiện “dâu bể” trọng đại nhất của thời kỳ Hùng Vương của văn minh sông Hoàng Hà và văn minh sông Hồng. Sự tích Lang Liêu sáng tạo ra bánh chưng bánh dầy và sự tích về Quốc Mẫu Tây Thiên đều liên quan đến sự kiện này, vì Lang Liêu và vợ chính là hai người tham gia cuộc chiến này. Các di tích lịch sử dày đặc liên quan sự kiện Thánh Gióng bao gồm lễ hội làng Đồng Kỵ và sự tích đền Trình Hương Sơn đều liên quan đến sự kiện này.

2. TRỊNH CHÂU

Trịnh Châu hiện nay từng là kinh đô cổ đại của nhà Thương, được gọi là Thương Đô

– Di chỉ thành phố Thương : Nằm tại trung tâm thành phố Trịnh Châu hiện nay, di chỉ khảo cổ Thành phố Thương (Zhengzhou Shang City Ruins) đánh dấu trung tâm đô thị quan trọng thời kỳ đầu nhà Thương (khoảng 3.500 năm trước). Các phát hiện nổi bật bao gồm tường thành đất nện quy mô dài khoảng 7km, lăng mộ hoàng gia, xưởng đúc đồng và đồ gốm, cho thấy đây từng là một kinh đô thịnh vượng. Khu di chỉ hiện được cải tạo thành một không gian văn hóa hiện đại với sự kết hợp giữa di tích lịch sử và lối sống đô thị mới rất đẹp, dễ chịu, hiện đại mà truyền thống, đáng đi. Khu tường thành bao quanh tạo thành chỗ không gian thư giãn dễ chịu, đầu phố là miếu thờ Khổng Tử (Văn Miếu), ở giữa là khu phố Phúc Mân Lý. Văn Miếu Trịnh Châu (Zhengzhou Confucian Temple) nằm ngay sát khu di chỉ tường thành là một trong những Văn Miếu lâu đời và quan trọng nhất ở khu vực Trung Nguyên, được trùng tu quy mô lớn vào năm 2006.

– Bảo tàng Hà Nam: Một trong những bảo tàng quan trọng và đồ sộ nhất Trung Quốc, tọa lạc tại thành phố Trịnh Châu. Nơi đây trưng bày hơn 170.000 hiện vật, từ đồ đồng tinh xảo thời nhà Thương – nhà Chu đến các di vật khảo cổ quý hiếm, giúp du khách hình dung rõ nét tiến trình lịch sử hơn ba thiên niên kỷ của vùng đất Hà Nam.

Núi Tung Sơn, ở Trịnh Châu là một trong Ngũ Nhạc Danh Sơn của Trung Quốc, Tung Sơn mang giá trị đồng thời về tâm linh và địa chất. Ngọn núi này được ví như một “bảo tàng Trái Đất tự nhiên”, lưu giữ dấu tích của hàng tỷ năm biến động vỏ địa cầu. Giữ vị trí trung tâm trong Ngũ Nhạc Danh Sơn, Tung Sơn được xem là ngọn núi tiêu biểu của vùng Trung Nguyên. Dãy núi gồm 72 ngọn lớn nhỏ, tạo nên địa thế hùng vĩ, đồng thời hội tụ giá trị văn hóa – tâm linh đặc biệt.

– Thiếu Lâm Tự (Đăng Phong): Được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, Thiếu Lâm Tự là cái nôi của Thiền tông Phật giáo và võ thuật Thiếu Lâm – biểu tượng văn hóa đã vang danh khắp thế giới. Ở đây còn có các điện thờ cổ kính và Rừng Tháp – nơi an nghỉ của các vị cao tăng. Thiếu Lâm Tự nằm ngay dưới chân núi chính là Thiếu Lâm Tự – tạo nên một quần thể kết hợp hoàn hảo giữa thiên nhiên và văn hóa.

– Học viện Song Dương (Songyang Academy) : Là một trong bốn học viện vĩ đại nhất của Trung Quốc cổ đại, nằm dưới chân núi Tung Sơn. Nơi đây từng là trung tâm giảng dạy và phát triển Nho giáo, nổi bật với kiến trúc cổ kính và cây bách hơn 4.500 năm tuổi.

– Chùa Trung Nhạc (Zhongyue Temple) là đền Đạo giáo tọa lạc tại núi Tung Sơn – một công trình cổ kính được xây dựng từ thời nhà Tần. Quần thể kiến trúc nơi đây được ví như một “Tử Cấm Thành thu nhỏ” với bố cục cân đối, màu sắc trang nghiêm và không gian linh thiêng, mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống Trung Hoa

Ngũ Nhạc Danh Sơn của Trung Quốc

– Đông Nhạc là Thái Sơn ở Sơn Đông, được coi là núi thiêng nhất của Trung Quốc

– Tây Nhạc là Hoa Sơn ở tỉnh Thiểm Tây

– Nam Nhạc là Hành Sơn ở tỉnh Hồ Nam

– Bắc Nhạc là Hằng Sơn, ở tỉnh Sơn Tây

– Trung Sơn là Tung Sơn ở Hà Nam, được coi là núi trung tâm của Ngũ Nhạc

Theo thần thoại Trung Quốc, Ngũ Nhạc có nguồn gốc từ thân thể và đầu của Bàn Cổ, vị thần đầu tiên sáng tạo ra thế giới. Do vị trí ở phía đông của mình nên Thái sơn được gắn liền với mặt trời mọc, là biểu tượng cho sự ra đời và sự hồi sinh. Cũng vì cách diễn giải này, nó thông thường được nhắc đến như là ngọn núi linh thiêng nhất trong số Ngũ đại danh sơn. Phù hợp với vị trí đặc biệt của nó, Thái sơn được cho là được tạo thành từ phần đầu của Bàn Cổ.

Ngoài ra Trịnh Châu còn có hai ngọn núi lớn

– Núi Phục Hy (Fuxi Mountain) : Khu thắng cảnh này được ví như “Tiểu Quế Lâm của vùng Trung Nguyên” nhờ vẻ đẹp tự nhiên hùng vĩ và địa hình đặc trưng. Núi non hiểm trở, những hẻm vực sâu cùng hệ sinh thái nguyên sinh tạo nên cảnh quan khác biệt. Tại đây, du khách có thể đi trên cây cầu kính nổi tiếng và khám phá các hang động tự nhiên độc đáo.

– Núi Trường Thọ (Changshou Mountain) : Ngọn núi này được xem là điểm ngắm cảnh mùa thu nổi bật nhất Trịnh Châu nhờ cảnh sắc chuyển mùa ngoạn mục. Vào thời điểm lá phong đổi màu, cả sườn núi khoác lên tông đỏ rực, tạo nên khung cảnh tựa tranh vẽ và thu hút đông đảo du khách.

– Khu thắng cảnh Sông Hoàng Hà : Sông Hoàng Hà giữ vị thế linh thiêng trong văn hóa Trung Hoa và được gọi là “sông mẹ” của dân tộc này. Tại Trịnh Châu, khu thắng cảnh dọc dòng sông hội tụ nhiều điểm tham quan nổi bật như đỉnh Ngũ Long cùng tượng Viêm Đế và Hoàng Đế khổng lồ, giúp du khách cảm nhận rõ quy mô và vẻ hùng vĩ của dòng sông huyền thoại.

– Trang viên Khang Bách Vạn (Kang Baiwan’s Manor) : Đây là một điển hình cho kiến trúc pháo đài của các gia tộc giàu có ở miền Bắc Trung Quốc. Trang viên thể hiện cuộc sống xa hoa và quy mô của một gia đình thương nhân kéo dài qua ba triều đại Minh, Thanh và Trung Hoa Dân Quốc.

– Đài thiên văn Cổ Quan Tinh Đài (Guanxingtai Ancient Observatory) : Đài thiên văn này được xem là công trình cổ nhất còn tồn tại ở Trung Quốc trong lĩnh vực quan sát thiên văn, đồng thời mang giá trị lịch sử – khoa học đặc biệt. Được xây dựng từ thời nhà Nguyên dưới sự thiết kế của nhà thiên văn học Quách Thủ Kính, nơi đây hiện là di sản thế giới được UNESCO công nhận, phản ánh trình độ khoa học vượt trội của Trung Quốc cổ đại.

3. LẠC DƯƠNG

Lạc Dương là kinh đô của nhà Chu (cùng với Tây An). Nhà Chu lật đổ nhà Ân Thương và được tiếp nối bởi nhà Tần. Lạc Dương sau đó là kinh đô của rất nhiều triều đại của Trung Quốc.

Các di tích về cố đô Lạc Dương

– Tùy Đường Lạc Dương Thành (Thành cổ Lạc Dương) là quần thể cung điện hoàng gia thời Tùy và Đường nổi bật với Ưng Thiên Môn (còn gọi là Tháp Ngũ Phụng), cổng phía Nam của thành cổ. Đây là minh chứng cho kiến trúc cung điện và quy hoạch đô thị đỉnh cao của các triều đại này.

– Lệ Cảnh Môn : Là cổng thành phía Tây của Lạc Dương xưa

– Cố Cung – Bảo tàng Hoàng gia

– Minh Đường – Thiên Đường : Khu di tích được xây dựng dưới thời Hoàng đế Võ Tắc Thiên khi bà định đô tại Lạc Dương. Minh Đường là nơi thực hiện các lễ nghi cung đình, trong khi Thiên Đường là tòa tháp Phật cao nhất. Ngày nay, khu vực này hoạt động như viện bảo tàng, lưu giữ kiến trúc và lịch sử của triều đại.

– Công viên Lịch sử Quốc gia

– Bảo tàng Cổ mộ Lạc Dương (Bảo tàng Lăng mộ Cổ) : Đây là bảo tàng lăng mộ cổ đầu tiên trên thế giới và duy nhất tại Trung Quốc chuyên trưng bày các ngôi mộ cổ. Các khu trưng bày nằm dưới lòng đất, giúp du khách tìm hiểu tập tục mai táng và quan niệm về sự sống – cái chết của các triều đại xưa.

Các sự kiện xảy ra trong các triều đại ở Lạc Dương đều có liên quan chặt chẽ đến văn minh sông Hồng, tiêu biểu

– Nhà Chu diệt nhà Hạ, liên quan đến chuyển vận vào đời Hùng Vương 6 và 7 trước đó

– Hán Quang Vũ Đế song song với thời Hai Bà Trưng

– Võ Tắc Thiên (cùng với Lục Tổ Huệ Năng) gốc là người vùng Tiêu Sơn, Bắc Ninh, Việt Nam

Thiên nhiên của Lạc Dương

– Khu thắng cảnh Lão Quân Sơn là uần thể núi non hùng vĩ này nổi bật với Kim Đỉnh – quần thể đền thờ Đạo giáo – cùng cảnh quan mây núi ngoạn mục, tạo cảm giác như lạc vào chốn thiên cung. Khu vực còn bao gồm danh thắng Động Tế Quan, được mệnh danh là “đệ nhất động ở miền Bắc Trung Quốc”.

– Núi Bạch Vân là một công viên địa chất thế giới với đỉnh cao nhất là Ngọc Hoàng Đỉnh, vượt hơn 2.000 m, mang đến trải nghiệm leo núi và khám phá thiên nhiên đa dạng.

Lạc Dương là nơi tiêu biểu cho Tam Giáo đồng nguyên của Trung Quốc. Các di tích về Tam giáo ở Lạc Dương

– Khu thắng cảnh Lão Quân Sơn : Thánh địa Đạo giáo nổi tiếng, gắn liền với truyền thuyết Lão Tử và được mệnh danh là “nóc nhà tâm linh” của Hà Nam. Trên đỉnh núi quanh năm mây phủ là quần thể đền chùa Kim Đỉnh uy nghi, bên cạnh đó là cảnh quan hùng vĩ với cầu kính, lối đi vách đá và thiên nhiên tráng lệ.

– Đền thờ Khổng Tử (Nho giáo)

– Quan Lâm (Lăng mộ Quan Vũ): Một trong ba đền thờ Quan Công lớn nhất thế giới, nơi chôn cất thủ cấp của Quan Vũ – vị tướng huyền thoại thời Tam Quốc. Kiến trúc của Quan Lâm được thiết kế theo quy cách cung điện hoàng gia, vừa nguy nga vừa trang nghiêm, thể hiện sự tôn kính đối với nhân vật lịch sử.

– Chùa Bạch Mã : Ngôi chùa Phật giáo đầu tiên tại Trung Quốc, được xây dựng từ năm 68 sau Công nguyên dưới triều Đông Hán. Đây là trung tâm truyền bá Phật giáo sớm nhất, lưu giữ nhiều kinh sách, di vật và kiến trúc mang dấu ấn giao thoa văn hóa Ấn Độ – Trung Hoa.

– Long Môn Thạch Động (có thể đi Bảo tàng Long Môn) : Hang đá Long Môn là di sản thế giới được UNESCO công nhận năm 2000, Long Môn là một trong những quần thể điêu khắc Phật giáo vĩ đại nhất Trung Quốc. Nơi đây có hơn 2.300 hang động và hốc đá với gần 110.000 tượng Phật, tất cả được tạc trực tiếp trên vách núi đá vôi ven sông Y. Công trình thể hiện đỉnh cao nghệ thuật Phật giáo từ thời Bắc Ngụy đến nhà Đường.

Trong lịch sử, Trung Quốc liên tục bành trướng lãnh thổ xuống phía nam và đồng hoá văn hoá của phần đất phía nam mà thực chất thuộc văn minh Việt vào Trung Quốc. Ngược lại, phía nam đưa nhân tài và các luồng di dân ẩn lên phía bắc, để tạo nên cái nôi của văn minh Hoa Hạ ở Hà Nam. Lạc Dương về tinh thần và về mặt dòng máu chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn minh Việt và từ Lạc Dương, văn minh Việt ảnh hưởng đến toàn Trung Hoa. Đó là lý do Tam giáo đồng nguyên biểu hiện rõ nét ở Lạc Dương.

Hà Nam (đặc biệt là Lạc Dương) và Sơn Đông có mối liên hệ mật thiết, đều liên quan đến mạch thiên di lên phía bắc của người Việt cổ ở khu vực châu thổ sông Hồng

– Lạc Dương (Hà Nam) là kinh đô của nhà Chu, Lâm Truy (Sơn Đông) là đất của Khương Tử Nha

– Hà Nam đặc biệt Lạc Dương là đất của Tam Giáo Đồng Nguyên, Sơn Đông là đất tổ của cả Văn và Võ (Khổng Tử và Khương Tử Nha)

– Hà Nam (đất của Chu Công Đán) và Sơn Đông (đất của Khổng Tử), hai nhân vật xây dựng nên Nho Giáo

4. KHAI PHONG

Khai Phong là kinh đô của 7 triều đại, phát triển rực rỡ nhất dưới thời Bắc Tống. Đây là Vương đô nước Ngụy thời Chiến quốc, cũng là Đế đô của nhà Bắc Tống (960–1127) và là kinh đô nhà Kim từ năm 1214.

– Phủ Khai Phong: Biểu tượng của công lý và thanh liêm trong lịch sử Trung Hoa, Phủ Khai Phong gắn liền với hình tượng Bao Thanh Thiên – vị quan nổi tiếng thời Bắc Tống. Công trình hiện nay được phục dựng nguyên bản công đường xưa, từ nơi xử án đến khu làm việc của Bao Công

– Thanh Minh Thượng Hà Viên: Một trong những công viên chủ đề văn hóa lớn nhất tại Khai Phong, được xây dựng dựa trên bức danh họa “Thanh Minh Thượng Hà Đồ” nổi tiếng đời Tống. Toàn bộ khu vực tái hiện sống động kinh đô Biện Kinh xưa với kiến trúc, phố xá, trang phục và các sinh hoạt thường nhật, mang đến cảm giác như đang bước vào một bộ phim lịch sử sống.

– Chùa Đại Tướng Quốc là một ngôi chùa Phật giáo nổi tiếng ở Trung Quốc. Nó được nhắc đến vì di sản văn hóa sâu sắc trong nhiều tác phẩm văn học cổ đại nổi tiếng. Chùa được xây dựng vào năm 555 sau Công nguyên, nằm cạnh chợ đêm Gulou. Hiện nay, nơi đây có nhiều di tích lịch sử như điện Tianwang, điện Daxiong, chùa Kinh và tượng Phật nghìn tay. Điều khiến ngôi chùa khác biệt với những ngôi chùa khác là buổi biểu diễn của ban nhạc Phật giáo nổi tiếng.

– Khu lăng mộ cổ ở Khai Phong : 22 ngôi mộ cổ này được phát hiện nằm trên một ngọn đồi ở làng Laozhuangshi thuộc phủ Khai Phong dưới triều đại Bắc Tống (960-1127) nay là tỉnh Hà Nam. Các nhà khảo cổ học ước tính chúng có niên đại gần 1.600 năm bao gồm hai ngôi mộ thời Đông Hán (25-220), 12 ngôi mộ thời nhà Tống (960-1279) và tám ngôi mộ thời nhà Minh (1368-1644) và nhà Thanh (1644-1911).

– Lăng mộ Hoàng đế Bắc Tống (Northern Song Dynasty Imperial Tombs) : Quần thể lăng mộ này nằm ở thành phố Củng Nghĩa, là nơi an nghỉ của bảy vị hoàng đế triều Bắc Tống. Nơi đây được ví như một bảo tàng điêu khắc đá ngoài trời với hàng trăm bức tượng quan văn, võ tướng, và linh thú được chạm khắc tinh xảo.

5. TIÊU TÁC

– Núi Vân Đài : Là công viên địa chất thế giới được UNESCO công nhận, Vân Đài nổi bật nhờ giá trị địa mạo độc đáo hình thành qua hàng triệu năm. Toàn khu vực gây ấn tượng với những hẻm núi đá đỏ hùng vĩ, thác nước đổ từ vách đá dựng đứng và các hồ nước trong xanh màu ngọc bích như bước ra từ tranh thủy mặc.

—o—

HOA CỦA HÀ NAM

Hà Nam là tỉnh duy nhất của Trung Quốc có hai loài hoa là biểu tượng không chỉ cho Hà Nam, mà cho toàn bộ văn minh Hoa Hạ. Mẫu đơn là hoa của Lạc Dương, nơi có lễ hội hoa mẫu đơn và cúc là hoa của Khai Phong, nơi có lễ hội hoa cúc.

Hai loài hoa từ Lạc Dương và Khai Phong đã đi vào hội hoạ và thi ca của toàn bộ văn minh Hoa Hạ, kết nối Hoa Hạ với các văn minh khác, mà cũng yêu mẫu đơn và cúc như thế.

Hoa là biểu tượng của tính nữ, trong một xã hội Trung Quốc trọng nam, khinh nữ. Hoa là biểu tượng của cái đẹp trong một xã hội Trung Quốc mạnh về kỹ danh và nhanh nhậy tiền tài vật chất. Hoa là biểu tượng của chuyển hoá sinh tử trong một xã hội Trung Quốc ưa thích những thứ to, nặng, trường tồn, dù có thể chẳng biết để làm gì, dù có thể chẳng biết còn có ích, dù có thể đã đến lúc phải mất đi. Hoa là biểu tượng của thời thì, của thời gian trong một xã hội Trung Quốc mạnh về không gian. Hoa là biểu tượng của linh hồn của vạn vật, của định mệnh của vạn vật trong một văn minh trọng tài và mạnh về thân thể.

Phải đó chính là cái thiếu của Trung Quốc so với Hoa Hạ, so với văn minh sông Hồng đăt nền tảng trên sự cân bằng âm dương.

Phải chăng đó sự kỳ lạ của Hà Nam. Phải chăng đó là sự liên hệ tinh tế giữa văn minh Hoàng Hà và văn minh sông Hồng.

Phải chăng đó là sự sắp đặt của Nữ Oa.

Mỗi khi Lạc Dương thức dạy, Trung Quốc sẽ lại hợp rồi tan, như một bông hoa, đánh thức dạy những giá trị trong tâm hồn của từng cá nhân, từng vùng miền, từng dân tộc mà chết cứng trong một hình hài chung. Hình hài sẽ nhường chỗ cho tâm hồn và thanh âm