VỊ TRÍ ĐỊA LÝ
Cà Mau có vị trí địa lý cực kỳ đặc biệt vì nằm ở cực đông nam của nước ta, hai mặt đều giáp biển
– Biền Đông
– Vịnh Thái Lan
4 tỉnh trụ 4 góc của đồng bằng sông Cửu Long là
– Cà Mau : góc đông nam, 2 mặt biển (biển Đông và vịnh Thái Lan)
– Gò Công : góc đông bắc, bờ bắc sông Tiền, giáp Đông Nam Bộ
– Đồng Tháp : góc tây bắc, 2 mặt đất núi (Campuchia và Tây Ninh), ở bờ bắc sông Tiền, giáp Đông Nam Bộ
– Hà Tiên : góc tây nam, giáp Campuchia và giáp vịnh Thái Lan
Bài ca dao sau nói về việc một người đi từ Cao Lãnh Đồng Tháp đến Cà Mau, Rạch Giá, nghĩa là đi chéo 2 cực đối xứng của miền Tây
Tôi ở Cao Lãnh, tôi nghèo quá xá
Tôi chèo vô Cà Mau, Rạch Giá
Tôi mua ít giạ khoai lang
Tôi bán một giạ lời được một cắc
Tôi trở về thấy anh ngồi sòng tứ sắc
Thời tôi kể chắc ảnh thua rồi
Trời ơi, nhà nghèo con dăm bảy đứa
Gạo tôi kiếm từng nồi anh có biết không
CÀ MAU – ĐẤT MŨI
Toàn bộ tỉnh Cà Mau được gọi là một bán đảo. Bán đảo Cà mau cũng được gọi đất Mũi.
Danh sách các bán đảo – đất mũi nổi tiếng của đất nước ta
– Tây Nam Bộ : Bán đảo đất mũi Cà Mau, Mũi Nai (Hà Tiên)
– Đông Nam Bộ : Bán đảo Cần Giờ (Sài Gòn)
– Xứ Quảng : Mũi Đại Lãnh (Phú Yên), Mũi Sa Kỳ (Quảng Ngãi), Bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng)
– MŨI CÀ MAU
Bao giờ hết đước Năm Căn
Ông Trang hết cá, Viên An hết rừng
Khai Long hết xác cá đường
Mũi Cà Mau đó ta nhường cho bây.
– MŨI NAI
Kể từ ra khỏi Pháo Đài
Dòng sông nước chảy dọc dài Mũi Nai
– MŨI ĐIỆN, MŨI NẠY (ĐẠI LÃNH)
Ai câu xuống Lố Ông Già
Ngâm thơ Mũi Điện, ngắm hoa Ao Hồ
hoặc
Đầu ghềnh Mũi Nạy gie ra
Qua hai mũi ấy đó là Ô Rô
hoặc
Mũi Nạy có hòn Đá Bia
Bãi Nồm nằm trước dựa kề Vũng Rô
– MŨI SA KỲ
Đi ngang qua mũi Sa Kỳ
Ngó cù lao Ré xiết chi thảm sầu
ĐẢO CỦA CÀ MAU
Đảo của Cà Mau
– Hòn Khoai : Một hòn đảo nằm trong cụm đảo cùng tên, thuộc huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau. Tên gọi này được giải thích theo hai cách: trên đảo có nhiều khoai và đảo có hình dáng củ khoai. Đây là một hòn đảo đá, đồi và rừng còn gần như nguyên vẹn với nhiều loại gỗ quý, động thực vật phong phú, phong cảnh thiên nhiên hoang dã. Hiện nay cụm đảo Hòn Khoai là một điểm đến du lịch có tiếng của tỉnh Cà Mau.
– Hòn Chuối :
– Hòn Đá Bạc : Tên một cụm gồm hai hòn đảo thuộc xã Khánh Bình Tây, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau. Đây là một cụm đảo đá nhỏ nhưng có phong cảnh rất đẹp, là một thắng cảnh thiên nhiên nổi tiếng ở Cà Mau.
– Hòn Nhum : Hòn Nhum Tên một cụm đảo nay thuộc ấp Hòn Ngang, xã Sơn Hải, Kiên Lương, gồm các đảo Nhum Ông, Nhum Bà, Nhum Tròn, Nhum Mốt, Nhum Giếng… Gọi tên các đảo này là hòn Nhum vì xưa kia trên các hòn này có rất nhiều cây nhum. Trịnh Hoài Đức viết trong Gia Định thành thông chí: “Cây thiết tung tục gọi là cây nhum (ngoài Bắc gọi mỳ), giống như cây dừa mà có nhiều gai, thớ gỗ màu đen mà cứng bền, dùng làm cột nhà, sàn nhà, xẻ ra làm tấm khắc liễn đối rất tốt, lại dùng làm đồn lũy vì có gai nhọn và cứng.” Các đảo Hòn Nhum cùng với những đảo lân cận như Hòn Heo, Hòn Dê, Hòn Ngang, Hòn Đước, Hòn Đụn, Hòn Dừa… được xem là “Hạ Long của miền Nam.”
Cà Mau mà hết cá đường
Nước Hòn Khoai hết ngọt mới nhường cho bây.
Tôi ở hòn Khoai đi về hòn Đá Bạc
Tôi trương buồm chạy lạc tới Hòn Nhum
Thấy lão tiều đốn củi lum khum
Tôi hỏi ông lão chớ não nùng tại ai?
CÀ MAU – NƯỚC ĐEN
Tên gọi Cà Mau (chính tả cũ: Cà-mau) được hình thành do người Khmer gọi tên vùng đất này là “Tưk Kha-mau” (tiếng Khmer: តឹកខ្ម), có nghĩa là nước đen. Do Nước đen là màu nước đặc trưng do lá tràm của thảm rừng tràm U Minh bạt ngàn rụng xuống làm đổi màu nước.
RỪNG CỦA CÀ MAU
Rừng U Minh là khu rừng ngập nước độc đáo và quý hiếm trên thế giới, nằm tại bán đảo Cà Mau, chia làm hai phần: U Minh Thượng (tỉnh Kiên Giang) và U Minh Hạ (tỉnh Cà Mau). Nơi đây nổi tiếng với hệ sinh thái rừng tràm trên đất than bùn và mạng lưới động thực vật phong phú.
Cà Mau là xứ đầm lầy ngập nước, có nhiều bụi lác mọc tự nhiên và hoang dã.
Cà Mau là xứ quê mùa
Muỗi bằng gà mái, cọp tùa bằng trâu
Cà Mau khỉ khọt trên bưng
Dưới sông sấu lội, trên rừng cọp um
Xứ đâu bằng xứ Lung Tràm
Chim kêu như hát bội cá lội vàng tợ mắm nêm
SÔNG CỦA CẢ MAU
Cà Mau không có sông Tiền không có sông Hậu nhưng lại có những con sông nối 2 vùng biển là biển Đông và vịnh Thái Lan
Sông của Cà Mau hoàn toàn nằm ở đồng bằng
Sông Cái Tàu (vịnh Thái Lan) – Sông Ông Đốc (ra Vịnh Thái Lan) – Sông Trẹm (ra Vịnh Thái Lan)
Sông Cửa Lớn (ra Vịnh Thái Lan) – Sông Đầm Dơi – Sông Bồ Đề (ra biển Đông)
Sông Bảy Hạp (ra Vịnh Thái Lan) – Sông Gành Hào (ra Biển Đông)
Kênh Chắc Băng
Kênh Chợ Hội
Kênh Cạnh Đền – Phó Sinh
Kênh Ngan Dừa – Cầu Sập
Kênh Láng Trâm
Kênh Tám Chục Thước
Kênh Xáng Cà Mau – Bạc Liêu
Kênh Xáng Quản Lộ – Phụng Hiệp
Rạch Ngã Ba Đình
Rạch Vàm Lẽo
Đố ai tát bể cấy kê
Tát sông Bồ Đề nhổ mạ cấy chơi
Bẻ que đo Trời
Đan lồng nhốt kiến
Thầy mẹ thương đến
Bắt voi coi giò
Thầy mẹ gả cho
Rước voi làm lễ
Anh đi làm rể
Che hai lọng vàng
Nhà anh thì ở giữa làng
Lấy vàng làm cột
Dát bạc làm tranh
Cưa gỗ lim làm thành
Chẻ ngà voi làm lạt
Anh đặt chuyện hát
Nói láp em nghe,
Nhà anh cột nứa, kèo tre…
Sông Bồ Đề Một con sông nhỏ tại tỉnh Cà Mau. Sông được bắt đầu tại đoạn giao nhau giữa sông Cửa Lớn và sông Đầm Dơi, tại địa phận xã Tam Giang, huyện Ngọc Hiển. Từ đây sông chảy theo hướng đông nam đổ ra biển Đông. Sông có chiều dài khoảng 10km, hai bên bờ là rừng ngập mặn.
RẠCH GỐC
Rạch Gốc là vùng cửa biển trứ danh thuộc huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau. Nơi đây nổi tiếng là “thủ phủ” của các món đặc sản tự nhiên nức tiếng, đồng thời gắn liền với bề dày lịch sử cách mạng tại vùng cực Nam Tổ Quốc.
– Ba khía Rạch Gốc: Loài giáp xác sinh sống dưới tán rừng ngập mặn, ăn trái mắm nên thịt rất chắc, gạch son và béo. Nghề muối ba khía tại đây đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể
– Tôm khô Rạch Gốc: Làng nghề có truyền thống hơn trăm năm tuổi. Tôm đất hoặc tôm sú sinh thái đánh bắt tự nhiên được luộc và phơi thủ công, cho màu đỏ hồng tự nhiên, thịt dẻo và vị ngọt đậm đà.
Trước đây là thị trấn Rạch Gốc (trung tâm huyện Ngọc Hiển).
Do thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, thị trấn Rạch Gốc được sáp nhập cùng các xã lân cận để trở thành xã Phan Ngọc Hiển.
Muốn ăn ba khía, ốc len
Thì xuống Rạch Gốc khéo quên đường về
Tháng bảy nước chảy Cà Mau
Tháng mười ba khía hội kéo nhau đi làm
U Minh, Rạch Gốc, rừng tràm
Muỗi kêu kệ muỗi tao ham ba khía rồi
MIỆT CỦA CÀ MAU
Các loai miệt theo loại đất trồng và cây trồng
– Miệt vườn: Các vùng chuyên canh cây ăn trái trù phú, phát triển thành điểm du lịch sinh thái nổi tiếng. Các miệt vườn lớn có thể kể đến:
– – – Miệt vườn Cái Mơn (Bến Tre): Nổi tiếng với sầu riêng, chôm chôm, và là cái nôi của cây giống.
– – – Miệt vườn Cái Bè (Tiền Giang): Vựa trái cây lớn nhất vùng sông nước.
– – – Miệt vườn Lái Thiêu (Bình Dương): Nơi nổi tiếng với măng cụt, sầu riêng và mít tố nữ.
– – – Miệt vườn Mỹ Khánh (Cần Thơ): Điểm đến sinh thái kết hợp văn hóa đặc sắc.
– Miệt đồng
– – – Miệt Đồng Tháp
– Miệt giồng : Giồng là dải đất nổi cao ở ven sông do phù sa bồi đắp. Giồng có thể là do phù sa bồi đắp lâu năm tạo thành, hoặc cũng có thể do người dân tạo thành trong lúc đào kênh mương dẫn nước để lập vườn tược. Đất giồng là đất phù sa pha cát, sạch phèn, màu mỡ, nên rất thuận tiện để trồng trọt. Ở Nam Bộ có nhiều địa danh với tiền tố Giồng như Giồng Trôm, Giồng Tượng, Giồng Ông Tố…
– Miệt bưng : Chỉ vùng đất trũng ngập nước hoặc đầm lầy, thường mọc nhiều cỏ, lác ở miền Nam, đặc biệt Tây Nam Bộ (ví dụ: bưng biền, cù lao Bưng).
Các loại miệt theo phần vùng địa lý
– Miệt trên: Vùng Sài Gòn và các khu vực lân cận.
– Miệt dưới: Vùng đồng bằng phía Tây sông Hậu.
– Miệt thứ: Vùng đất hoang sơ ngập mặn trải dài qua các huyện An Biên, An Minh, Vĩnh Thuận, U Minh Thượng (Kiên Giang).
– – – Miệt U Minh: Khu vực đất ngập nước cuối cùng của tổ quốc thuộc Kiên Giang và Cà Mau.
– MIỆT THỨ
Sương khuya ướt đẫm giàn bầu
Em về miệt thứ bỏ sầu cho ai
Em yêu anh nên đành xa xứ,
Xuôi ghe chèo miệt thứ Cà Mau
– MIỆT VƯỜN
Trai Hai Huyện, gái miệt Vườn
Anh đi về miệt vườn xa
Chỉ đi đôi bữa, hay là đi luôn
Đi đâu đừng để em buồn
Chi bằng ở lại, sớm hôm sum vầy
Anh đi không chóng thì chầy
Đừng ngờ anh bỏ, nói vầy đau nhau
Mẹ mong gả thiếp về vườn
Ăn bông bí luộc dưa hường nấu canh
Phải chi lấy được vợ vườn
Tập đi cầu khỉ thêm đường dọc ngang
– MIỆT ĐỒNG
Đừng lo cưới vợ miệt đồng
Ba khía cơm nguội ăn ròng cả năm
Ai ơi về miệt Tháp Mười
Cá tôm sẵn bắt, lúa trời sẵn ăn.
– MIỆT GIỒNG
Anh đi khắp cả miệt giồng
Trở về Nước Xoáy mà lòng nhớ ai
Ngày mai lên thẳng rừng giồng
Kiếm gan công, mật cóc thuốc chồng theo anh
Ai về Thầy Phó đất giồng
Dưới sông nước đục, cá đồng chợ khuya
– MIỆT BƯNG
Anh đừng lên xuống uổng công
Con gái đất giồng không thích đồng bưng
– MIỆT RUỘNG
Một trăm con gái Thủ, một lũ con gái Chợ, anh cũng không màng
Cảm thương con gái ruộng cơ hàn nắng mưa