BỘ TÊN SAO KIM
Sao Kim có 5 tên
– Sao Kim
– Sao Hôm
– Sao Mai
– Sao Vượt, sao Vược
– Sao Thái Bạch
5 tên này ứng với 5 trạng thái khác nhau của sao Kim so với Mặt trời, trong hệ toạ độ Địa tâm
– Sao Mai mọc vào rạng sáng, ban mai, ở phía Đông, ngày bắt đầu bằng sao Mai gọi là ngày mai
– – – Sao Mai mọc trước Mặt trời, ban mai đến trước bình mình, ngày sao Kim bắt đầu trước ngày Mặt trời
– – – Sao Mai mọc sau Mặt trời, ban mai đến sau bình mình, ngày sao Kim bắt đầu sau ngày Mặt trời
– – – Sao Mai mọc cùng lúc khoảng khoắc Mặt trời mọc, ban mai trùng với bình mình, ngày sao Kim bắt đầu cùng lúc với ngày Mặt trời : Trái đất/Vulcan, sao Kim, Mặt trời thẳng hàng
– Sao Hôm mọc vào chiều tối, ở phía Tây, cuối hôm, ngày hôm nay kết thúc bằng sao Hôm
– – – Sao Hôm mọc trước hoàng hôn, cuối ngày rất sáng vì vừa có Mặt trời vừa có Sao Hôm
– – – Sao Hôm mọc sau hoàng hôn, chiều tà rất tối vì không có cả Sao Hôm lẫn Mặt trời
– – – Sao Hôm mọc cùng lúc với khoảnh khắc Mặt trời lặn, cuối ngày hôm nay tính theo sao Kim trùng với hoàng hôn : Trái đất/Vulcan, sao Kim, Mặt trời thẳng hàng
– Sao Kim là trạng thái ban đêm, khi không có Mặt trời
– Sao Vượt là trạng thái của ngôi sao ban ngày, khi có Mặt trời
– Sao Thái Bạch là trạng thái thẳng hàng giữa Trái đất, sao Kim và Mặt trời.
– – – Sao Mai mọc cùng lúc khoảng khoắc Mặt trời mọc, ban mai trùng với bình mình, ngày sao Kim bắt đầu cùng lúc với ngày Mặt trời
– – – Sao Hôm mọc cùng lúc với khoảnh khắc Mặt trời lặn, cuối ngày hôm nay tính theo sao Kim trùng với hoàng hôn
– – – Sao Vượt thẳng hàng với Mặt Trời vào ban ngày còn gọi là giao hội hoặc quá cảnh
– – – Sao Kim ban đêm thẳng hàng với Mặt Trời ban ngày ở hai nửa địa cầu khác nhau là hiện tượng của hệ toạ độ, hơn là hiện tượng thiên văn quan sát được
Các vị thần
– Sao Kim : Thần Vệ Nữ, Thần tình yêu
– Sao Thái Bạch : Thái Bạch Kim Tinh, Thái Bạch Tử Vi (thày của Tản Viên Sơn Thánh, người ban cho chàng gậy đầu sinh đầu tử)
Các sự tích
– Sao Hôm – Sao Mai – Sao Vươc : Chàng Hôm là anh, chàng Mai là em. Nàng Vược là vợ chàng Hôm. Bộ ba với chàng Hôm, chàng Mai và nàng Vược như hai ông một bà trong sự tích Trầu cau hay như sự tích hai ông một bà trong bộ ông bà Đầu nhau (bộ Ba sinh, Ba tử).
CA DAO
– SAO VƯỢC/VƯỢT
Trèo lên cây khế nửa ngày
Ai làm chua xót lòng này khế ơi!
Mặt trăng sánh với Mặt trời
Sao Hôm sánh với sao Mai chằng chằng.
Mình ơi! Có nhớ ta chăng?
Ta như sao Vượt chờ trăng giữa trời.
Trèo lên cây khế nửa ngày
Ai làm chua xót lòng này khế ơi
Mặt trăng sánh với mặt trời
Sao Hôm sánh với sao Mai chằng chằng
Mình đi có nhớ ta chăng?
Ta như sao Vược chờ trăng giữa trời
Có Hôm thì chẳng có Mai
Còn như sao Vược đợi ai giữa trời
Vắng sao Hôm, có sao Mai
Kìa ông sao Vược đón ai giữa trời
Sao Hôm chờ đợi sao Mai
Trách lầm sao Vược thương ai băng ngàn
– SAO MAI
Phương đông chưa rạng sao Mai
Đồng hồ chưa cạn biết lấy ai bạn cùng?
Cá buồn cá lội thung thăng
Người buồn người biết đãi đằng cùng ai
Phương Đông chưa rạng sao Mai
Đông hồ chưa cạn lấy ai bạn cùng?
Dưới trăng em viết thư này
Sao Mai ló dạng thư này viết xong
Trăm năm một mối chỉ hồng
Một đôi cánh nhạn, một lòng thương anh
Sao Kim với tất cả các trạng thái của nó đều đại diện cho xúc cảm tình yêu giữa hai thái cực âm dương và sự thương nhớ vì xa cách. Sao Mai đại diện cho sự mong chờ và nỗi niềm nhớ thương người yêu đi xa.
Chị về dựa bóng sao Mai
Đêm khuya em biết lấy ai bạn cùng.
Sao Mai đại diện cho sự mong chờ, mong ngóng, trạng thái hướng về tương lai với thương nhớ người thân
Buồn trông chênh chếch sao Mai
Sao ơi sao hỡi nhớ ai sao mờ
Đêm qua ra đứng bờ ao,
Trông cá: cá lặn; trông sao: sao mờ.
Buồn trông con nhện chăng tơ,
Nhện ơi, nhện hỡi, nhện chờ mối ai?
Buồn trông chênh chếch sao Mai,
Sao ơi, sao hỡi, nhớ ai sao mờ?
Đêm đêm tưởng giải Ngân Hà,
Chuôi sao Tinh Đẩu đã ba năm tròn.
Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn,
Tào Khê nước chảy hãy còn trơ trơ.
Sao Mai đại diện cho sự mong chờ, mong ngóng, trạng thái hướng về tương lai với thương nhớ ai đó ở đâu đó đi xa chưa về. Sao Mai mọc ban mai khi trời sáng dần nên sao sẽ mờ dần, như người yêu đi xa lâu, càng ngày càng không có tin tức
Trăng vàng chênh chếch đầu non
Em ưng thì nói, hay còn đợi ai?
Phương đông đã hé sao Mai
Vì em chưa nói, để ai ngậm buồn
Trăng vàng đại diện cho cảm xúc đã chín muồi. Sao Mai đại diện cho sự mong chờ, mong ngóng sự nhận lời của người yêu
Nước đứng ròng, sao Mai dựng mọc
Cả tiếng kêu thầy giáo dạy học trong trường
Dạy em tôi học cho thường
Đặng mai đây khi cha già mẹ héo, nó cũng biết đường tới lui
Tôi chào cô Hai như sao Mai rạng mọc
Tôi chào cô Ba như hạt ngọc lung linh
Tôi chào cô Tư như thủy tinh trong vắt
Tôi chào cô Năm như hương ngát bông lan
Tôi chào cô Sáu như hào quang lóng lánh
Tôi chào cô Bảy như cuốn sách chạm bìa vàng
Tôi chào cô Tám như hai làng liễn cẩn
Chào cô Chín như rồng ẩn mây xanh
Chào cô Mười như chim oanh uốn lưỡi trên cành
Chào rồi tôi chụp hỏi rành rành
Hỏi căn cơ hà xứ phụ mẫu cùng huynh đệ thiểu đa
Hỏi cho biết cửa biết nhà
Nhờ ông mai tới nói, nay tới chết tôi cũng quyết giao hòa với một cô.
Sao Mai đại diện cho trạng thái âm dương xa cách, nên phải nhớ mong, phải ngỏ lời và chờ nhận lời, phải nhờ mai mối.
– SAO HÔM
Đưa nàng về tới cây trôm
Day lưng trở lại, sao Hôm đứng đầu
Tai nghe tù và thổi đầu cầu
Bưng cơm lên, để xuống, mảng vần không ăn
Sao Mai đại diện cho thương nhớ, mong chờ của người ở lai với người đi xa, sao Hôm cũng đại diện cho sự cách của đôi lứa yêu nhau nhưng chưa được gia đình đồng ý, chưa được thành toàn, chưa được sống với nhau.
– SAO HÔM SAO MAI
Đêm khuya cưởi xuống dần dần
Sao Hôm xích lại cho gần sao Mai
Biết rằng ai có mong ai
Sao trời lại nỡ rẽ hai thế này
Có sao Hôm chẳng sao Mai
Hai đàng hai đứa tình phai hoa tàn
Con cá lý ngư sầu tư biếng lội
Con chim xa cành sầu cội biếng bay
Sao Hôm còn đợi sao Mai
Chồng mà xa vợ hỏi ai không buồn ?
– Em đố anh sao trên trời mấy cái
Nhái ngoài ruộng mấy con
Chuối non mấy bẹ, chuối mẹ mấy tàu
Đất Ba Xuyên một mẫu mấy sào
Anh mà đối được, em nhào em vô
– Sao trời trên sao Hôm, sao Mai hai cái
Nhái ngoài ruộng nhái đực nhái cái hai con
Chuối non chín bẹ, chuối mẹ mười tàu
Anh đã đối đặng em có nhào vô không?
Sao Hôm sao Mai là hai trạng thái đối xứng âm dương của sao Kim, đại diện cho sự đối xứng, tương hợp, song hành âm dương, nam nữ.
Sao Hôm rồi lại sao Mai
Vợ chồng xa cách, hỏi ai không buồn
Sao Hôm rồi đến sao Mai, nói đến dòng chảy thời gian, hết ngày hôm nay lại đến ngày mai
Vắng sao Hôm có sao Mai
Chồng em đi vắng có trai ở nhà
SỰ TÍCH SAO HÔM SAO MAI
Xưa có một anh tiều phu nọ đến suối thình lình gặp một bầy tiên đang tắm. Tiên vội khoác áo bay về trời, còn sót lại một cô bay không được vì bộ áo của cô bị anh tiều phu giấu. Nhờ vậy, anh tiều phu nọ bắt cô tiên về làm vợ. Anh giấu bộ quần áo nọ thật kỹ dưới đáy bồ lúa, sợ vợ thấy được, bay trở về trời.
Họ sinh được đứa con trai. Hôm nọ, anh tiều phu đi vắng nhằm lúc ở nhà có người đến xin lúa. Khi xúc tới đáy bồ, bộ xiêm y lòi ra. Vợ hết sức mừng rỡ, mặc vào rồi nói lại với đứa con:
– Mẹ đây cốt tiên, không thể nào ở mãi dưới trần thế được. Con đừng buồn, Mẹ để lại cho con cái lược này làm dấu tích.
Dứt lời nàng bay mất. Anh tiều phu về, hay được sự tình, ngã lăn ra khóc lóc, bất tỉnh nhân sự. Từ đó, ngày này qua ngày khác, anh dắt con ra suối tìm hình dáng người xưa. Suối đó vốn là suối tiên. Khi về được nơi tiên giới rồi, nàng tiên nọ không dám trở lại nữa, nên sai Ngọc Nữ xuống múc nước thế cho mình.
Bữa đó hai cha con anh tiều phu gặp hai cô gái đang múc nước tại suối. Anh hỏi han tin tức nàng tiên, hai cô nọ trả lời không biết. Trong lúc nói chuyện qua lại đứa con anh làm rớt cây lược vô trong hũ nước. Chừng đem hũ nước về tiên giới, nàng Tiên nọ nhận ra chồng con mình đến suối để tìm, Nàng nói:
– Ngọc Nữ hãy đem cái khăn này xuống cõi trần, bảo anh tiều phu và đứa con bịt nó ngang đầu, khăn phép này sẽ giúp họ đằng vân về đây. Anh tiều phu làm y theo lời.
Quả nhiên đến cõi tiên gặp mặt vợ. Sau phút sum họp, nàng Tiên nói:
– Ta là Tiên, chàng là khách tục. Hai ta không thể sum họp được hôm nay chỉ tạm gặp mặt nhau, rồi đây phải từ biệt.
Nàng Tiên bèn thết tiệc rồi bảo chồng và con lên ngồi trên một cái trống lớn có cơm đem theo để ăn dọc đường. Trên này có dây thòng xuống. Khi nào đến mặt đất thì anh phải đánh trống lên để trên này biết chừng mà chặt đứt dây.
Trống nọ thả xuống tòn ten giữa trời. Bỗng nhiên, có con quạ thấy đứa bé đang ăn cơm nên bu lại mổ vào. Trống kêu lên Tung tung. Trên này, ngỡ là chồng và con đã xuống tới đất, nàng Tiên chặt đứt dây, hai cha con anh tiều phu nọ phải té xuống biển mà chết.
Từ đó, sao Hôm và sao Mai mọc. Sao Hôm là anh tiều phu, sao Mai là nàng Tiên nọ. Họ không bao giờ gặp nhau. Đứa con thì hóa ra đòn gánh ở khoảng giữa mà ngóng cha trông mẹ.
—o—
Bộ biểu tượng trong Sự tích Sao Hôm – Sao Mai :
– Người chồng, tiêu phu, sao Hôm đại diện cho trạng thái đất (hạ giới), tính nam, phương/mặt phẳng chính dọc của hệ toạ độ (Sagittal), năng lượng Kim Hoả Thổ với biểu tượng là cái rìu chặt cây của người tiều phu. Vì mang năng lượng này nên chàng trai bị chết khi rơi từ trời xuống biển.
– Người vợ, tiên chim, sao Mai đại diện cho trạng thái trời (tiên cảnh), tính nữ, phương chéo ngang (Coronal), năng lượng Mộc Thuỷ Khí, biểu tượng là đôi cánh của tiên nữ, tiên chim.
– Đứa con của hai người là đòn gánh nối sao Hôm sao Mai, mà đang ở trạng âm dương vô cực. Đứa con có năng lượng thân hoả đất như bố, nên chỉ sống được trên hạ giới và chết trong biển
– Chiếc lược của mẹ cho con, để làm tin khi về trời, sau rơi vào bình nước lên được trời về với nàng tiên chim
– Cái trống thanh âm ròng dây xuống đất, đối xứng với cái gậy chống trời. Trạng thái trống đối xứng với trạng thái mái của tiên chim.
– Cơm để ăn dọc đường từ trời xuống đất
– Con quạ va phải cái trống, làm hai bố con rơi xuống biển chết, con quạ này đối xứng với con quạ làm chiếc cầu Ô Thước cho Ngưu Lang Chức Nữ ở hai đầu của dải Ngân Hà gặp nhau, nhưng thay vì kết nối hai cực âm dương, con quạ bay ngang này cắt đứt kết nối âm dương của cái trống và sợi dây.
SỰ TÍCH SAO HÔM SAO MAI SAO VƯỢC SAO RUA
Ngày xưa, ở làng kia có hai anh em trai mồ côi cha mẹ.
Em còn nhỏ dại nên anh không quản khó nhọc, lo làm lụng nuôi em.
Ở nhà, hai anh em quấn quýt bên nhau, anh đi đâu, em cũng không rời một bước.
Ngày ngày, đi cuốc đất gieo lúa, anh thường dắt em lên nương.
Bẫy được con chim, kiếm được bắp ngô, anh liền đốt lửa nấu chín, dành cho em ăn.
Còn em thì bảo gì là nghe nấy, không bao giờ trái lời.
Khi anh có vợ, cả ba anh chị em sống với nhau rất hoà thuận, vui vẻ.
Đến một ngày, làng bắt người anh đi phu.
Trước lúc lên đường anh gạt nước mắt dặn em:
– Anh phải đi lâu ngày, chưa biết bao giờ mới về được.
Anh rất thương chị, nhớ em.
Ở nhà, em phải nghe lời chị, phải canh giữ chị cho cẩn thận nghe em.
Anh đi rồi, em lo ngay ngáy, chỉ sợ mất chị, bèn khoét một lỗ trên vách, đêm đêm luồn tay qua buồng bên, đặt lên bụng chị để canh giữ.
Nào ngờ ít lâu, người chị dâu có mang.
Em sợ phải tội, bỏ trốn biệt lên núi.
Đứa em khốn khổ cứ theo đường mòn đi về phía mặt trời lặn, cho đến lúc tối sầm đến một ngọn núi cao thì kiệt sức, gục xuống chết.
Người anh về thấy cơ sự như thế thì rất giận em.
Người vợ thuật rõ đầu đuôi, hết lời kêu van chồng đừng ngờ oan cho em, nhưng anh vẫn không tin.
Thế rồi một hôm chị chuyển dạ đẻ ra một cái bàn tay.
Lúc đó anh mới biết người em vô tội.
Anh liền bỏ nhà đi tìm em.
Chẳng biết em đi về hướng nào, anh cứ đi theo con đường mòn, đi về phía mặt trời mọc.
Gặp ai anh cũng hỏi:
– Có thấy em tôi đâu không?
Nhưng ai cũng trả lời:
– Em của anh mà anh không trông thấy chúng tôi thấy sao được?
Anh đi mãi, đi mãi, đến một đỉnh núi cao, phần vì mệt nhọc, đói khát, phần vì thương nhớ em đã gục xuống giữa lúc gà vừa xao xác gáy.
Người vợ thấy chồng đi lâu ngày không về, lòng như lửa đốt, cũng bỏ nhà đi tìm, chị chẳng biết chồng ở đâu, nên một mình băng hết núi này đến núi nọ, gặp ai chị cũng hỏi:
– Có thấy chồng tôi ở đâu, em tôi ở đâu?
Nhưng ai cũng trả lời:
– Chồng chị, chị không thấy, em chị, chị không thấy, chúng tôi sao thấy được?
Chị lại miệng gào, chân chạy, cho đến khi không bước nổi nữa, bèn ngồi xuống mà khóc lóc cho đến khi kiệt sức, tắt thở.
Từ đó, cứ vào khoảng sẩm tối, hồn đứa em lại đứng trên ngọn núi phía Tây, ngơ ngác nhìn về xuôi.
Người ta gọi đó là sao Hôm.
Hồn người anh cứ nghe gà gáy là thức dậy, đứng ở đầu núi Đông ngóng tìm em.
Đó là sao Mai.
Hồn người chị dâu thì đêm đêm cứ băng từ nơi này qua nơi khác giữa bầu trời mênh mông, thỉnh thoảng dừng lại hỏi đường rồi lại lao như bay, ấy là sao Vượt.
Còn bàn tay thì thành sao Rua mở ra như để nâng niu ba vong hồn đau khổ.
—o—
Bộ biểu tượng trong Sự tích Sao Hôm – Sao Mai – Sao Vược – Sao Rua :
– Hồn người anh cứ nghe gà gáy là thức dậy, đứng ở đầu núi Đông ngóng tìm em là sao Mai, đại diện cho phương chéo dọc
– Hồn đứa em cứ vào khoảng sẩm tối, lại đứng trên ngọn núi phía Tây, ngơ ngác nhìn về xuôi là sao Hôm, đại diện cho phương chéo dọc
– Người vợ của người anh : trong trạng thái giữa trời tìm chồng và em chồng, được mô tả trong hầu hết các bài ca dao về sao Vược, đại diện cho phương chéo ngang
– Đứa con, bàn tay, sao Rua kết nối ba người. Bàn tay biểu tượng kết nối của phương chéo ngang và chéo dọc, chính là phương ngang, ngang trái
– Vách giữa phòng người em là biên dọc giữa sao Hôm và sao Vược, là phương dọc chính, cái vách trên lỗ này chính là cổng nối hai ngôi sao này, là phương ngang.
Câu truyện này mô tả việc chuyển phương và kỳ của sao Kim giữa các trạng thái Hôm, Mai, Vược, mà không có Thái Bạch (một sao rất Kim ở trạng thái chính phương), chỉ có sao Rua (một sao Mộc ở trạng thái kết nối gối đầu, chồng chập)
Sao Kim đại diện cho sự kết nối của những thái cưc âm dương, cho nên bên phương Tây, nữ thần sao Kim thần Vệ Nữ (Venus) cũng là nữ thần Tình yêu. Sao Hôm, sao Mai, sau Vược, sao Rua đại diện cho các trạng thái khác nhau của tình yêu và sự kết nối âm dương, khi thiếu mất trạng thái Thái Bạch. Đó là các dạng kết nối xa cách, lạc nhau, nhớ nhau, kiếm tìm nhau, chồng chập với nhau, nhầm lẫn với nhau.
CA DAO SAO RUA
Sao Tua rua hay sao Rua là tên gọi dân dã trong tiếng Việt của cụm sao phân tán M45 trong chòm Kim Ngưu (Taurus), ở Việt Nam thường thấy được vào lúc sáng sớm đầu tháng 6 dương lịch. Tua Rua còn được nông dân đồng bằng Bắc Bộ gọi là Sao Mạ vì xuất hiện trên bầu trời vào thời vụ gieo mạ lúa mùa chính vụ. Trong bầu trời đêm thì mắt thường có thể nhìn thấy chín ngôi sao sáng nhất của cụm sao này, vì thế trong dân gian mới có câu “Sao Tua (Vua) chín cái nằm kề.”
Sao Rua chín cái, sao Bánh Lái nằm ngang
Thương em từ thuở má mang trong lòng
Sao Rua chín cái nằm chồng
Thương em từ thuở má bồng trên tay
Sao Rua chín cái nằm ngang
Anh thương em hồi thuở mẹ mang trong lòng
Sao Rua chín cái nằm chồng
Anh thương em từ thuở còn bồng trên tay
Trên trời có sao Tua Rua,
Ở dưới hạ giới đang mùa chiến tranh.
Máu rơi thịt nát tan tành,
Máu trên đồng ruộng, mái tranh, bến đò.
Em thương dân tộc xin hò,
Hò rằng dân Việt phải lo giữ gìn.
Lạy trời cho máu về tim,
Máu đừng chảy nữa trên miền quê hương.
Sao Rua là sao kết nối bằng cảm xúc, khi thiếu phương dọc giữa thống nhất, cho nên loạn lạc
