Xưa nay, chúng ta thường chỉ nghe nói về cái gối nằm, gối lưng, gối ôm … chứ chưa bao giờ nghe nói về gối bùn và gối giao thừa đúng không ?
Gối là một cấu trúc đệm giữa hai cấu trúc không thời gian, để vừa phân tách, vừa kết nối, vừa chuyển tiếp, vừa bảo vệ hai cấu trúc không thời gian này.
Gối bùn giống như cái gối đầu, đều là gối không gian.
– Cái gối đầu là cấu trúc đỡ đầu khi ngủ, giúp đầu tiếp xúc êm ái và an tĩnh với giường. Nếu cái gối đầu này làm bằng đất sét hoặc đất bùn đặc để khô thì nó thành gối bùn
– Cái gối bùn là lớp bùn đáy ao, giúp cho nước mưa rơi vào trong ao gối được lên đất, mà không thấm vào đất, không chảy đi mất.
Gối giao thừa, cũng như gối vụ là cấu trúc đệm giữa hai khoảng thời gian, hai chu kỳ thời gian, hai vòng đời …
– gối vụ là cấu trúc gối giữa vụ cũ và vụ mới, vụ mới chưa thực sự kết thúc thì vụ mới đã bắt đầu, tạo nên sự chồng chập giữa hai vụ mùa vào quãng thời gian gối vụ
– giao thừa là cấu trúc gối giữa năm cũ và năm mới, Tết là khoảng thời gian chồng chập, phân tách và chuyển tiếp giữa hai năm mà trọng tâm là giao thừa
Tuỳ theo loại chu kỳ thời gian mà có
– Gối giao thừa (chu kỳ năm)
– Gối giao mùa (chu kỳ mùa)
– Gối giao ban (chu kỳ ban)
– Gối giao thời (chu kỳ thời)
Trong khái niệm giao thừa
– Giao là giao dịch, giao lưu, giao ban, giao kết, chuyển giao
– Thừa là kế thừa, truyền thừa
Giao thừa không hề bị giới hạn bởi chu kỳ năm, mà trong giao thừa, có thể chuyển giao rất nhiều chu kỳ rất dài và phức tạp.
Câu hỏi là Giao thừa liên quan gì đến bùn ? Trạng thái giao thừa chính là trạng thái kết nối và chồng chập của đất (đại diện cho thân thể) và nước (đại diện cho dòng máu). Đất nước ở trạng thái chồng chập chính là bùn.
Tuỳ theo mức độ phân tách và chồng chập giữa nước và đất, có các loại gối sau đi cùng bộ với gối bùn
– Gối đất nước chồng chập
– – – Cao lanh
– – – Gốm ngấm nước ít
– – – Sành sứ không ngấm nước
– – – Gạch ngấm nước ít
– – – Đất nặn
– – – Đất sét
– – – Đất bùn
– – – Than bùn
– – – Bùn lỏng
– – – Phù sa
– Gối khí lửa chồng chập
– – – Gối hương
– – – Gói khói
– Gối đất nước khí lửa phân tách
– – – Gối đất
– – – Gối nước
– – – Gối lửa
– – – Gối khí
– – – Gối đá có các loại đá hoả (đá lửa, đá núi lửa), đá thuỷ (thạch anh, ngọc, kim cương), đá kim (đá quặng), đá mộc (hổ phách, mã não), đá thổ, đá khí.
– – – Gối cát
Tại sao có truyền thống đốt pháo vào thời khắc Giao thừa ? Vì pháo là khí lửa, cho thanh âm và mùi hương, kết hợp với Giao thừa là gối bùn đất nước cho hình vị, tạo nên đất nước khí lửa trọn vẹn.
Bánh chưng chính là biểu tượng của gối bùn của Giao thừa. Thóc lúa và đỗ là sản vật của cánh đồng nơi đất giao với nước, thịt lợn nửa nạc nửa mở cũng là trang thái đất nước giao hoà. Cách bánh chưng được gói và luộc giống như cách dùng bùn đất sét làm gốm, chỉ là thay lò nung bằng nổi nước luộc mà thôi. Cách làm bánh chưng mô tả cách kiến tạo thân thể, sự sống. Đó là lý do bánh chưng được Lang Liêu tạo ra để cúng tổ tiên và sau này trở thành bánh truyền thống Tết, mà bắt đầu lễ cúng ông bà Đầu nhau (ông Công ông Táo bà Thị) người tạo ra sự sống cho các nhanh dòng họ, các giống loài.
Thời gian diễn ra Tết của người Chăm (Nam Hà) và Tết Nguyên Đán của người Kịnh và các dân tộc phía Bắc diễn ra lệch nhau chỉ không nhiều và có năm trùng khớp như năm nay. Trạng thái Tết và Giao thừa đối với dân tộc nào cũng là trạng thái gối chỉ là sự chồng chập và phân tách của đất nước khí lửa khác nhau
– Tết với người Bắc : đất nước phân tách (truyền thống bánh chưng và mâm cúng Tết) và khí lửa chồng chập (truyền thống đốt pháo, lễ cúng sử dụng hương, rượu)
– Tết với người Chăm : đất nước chồng chập (lễ bùn) và khí lửa phân tách (lễ cát, lễ lửa)