Thằng Cuội đứng giữa cung trăng
Cầm rìu, cầm rựa đốn săng, kiền kiền
Rìu và rựa là các dụng cụ sắc nhọn để cắt, chặt, đâm, chém … Rìu và rựa kim khí sử dụng các phương khác nhau
– Rìu có lưỡi thẳng, sử dụng trọng lực và sức mạnh của đôi tay bổ xuống theo phương dọc trời đất (Sagittal). Rìu có tính thổ, nặng và cần sức khoẻ và lực tay mạnh để sử dụng.
– Rựa có lưỡi bên, sử dụng lực tay theo phương chéo, thường là chéo ngang (Coronal) vung từ trái sang phải, hoặc từ phải sang trái. Rựa có tính khí, nhẹ và cần sự khéo léo để sử dụng. Rựa sử dụng vận hành “dựa”, trong từ “dựa dẫm”, “dựa cây”, nghĩa là người dùng dựa nương vào thế cây thể chặt cây.
Ca dao nói về cặp đôi rìu rựa cho thấy rõ sự khác biệt và bổ sung giữa hai dụng cụ này
Rựa hay chém chẳng qua rìu
Em thương anh phải lụy chìu mẹ cha
Quan hệ cha mẹ con cái là truyền thừa máu trực hệ, nghĩa là phương của rìu, phương trụ cột. Rựa là quan hệ tình yêu, quan hệ máu tương tác, kết hợp, nghĩa là phương của rựa, phương nương theo. Cho nên em có thương anh, thì không thể đặt quan hệ đó lên trên quan hệ của anh với cha mẹ, mà phải nương theo quan hệ của anh với cha mẹ.
Chuông vàng đánh nhẹ kêu thanh
Trai khôn ít nói, gái lanh biết nhiều
Rựa hay bén chẳng bằng rìu
Bạn muốn làm nên cơ nghiệp, phải chiều lòng em
Trong quan hệ công việc và quan hệ hôn nhân, rìu là biểu tượng của quan hệ hôn nhân, rựa là biểu tượng của quan hệ công việc tiền bạc. Công việc tiền bạc, thường do nam làm trụ nghiệp có hay đến mấy cũng không quan trọng bằng quan hệ hôn nhân gia đình, mà thường do phụ nữ quán xuyến.
Anh nói với em
Như rìu chém xuống đá
Như rựa chém xuống đất
Như mật rót vào tai
Bây giờ anh đã nghe ai
Bỏ em giữa chốn non Đoài, khổ chưa!
Rìu chém được đá, vì đá cứng chắc mà rìu cũng cứng và dùng phương thẳng đứng, dùng lực mạnh, còn rựa chém đất vì đất mềm và bản chất dễ vỡ. “Anh nói với em như rìu chém xuống đá” là thuyết phục em thay đổi một nguyên tắc cơ bản xuyên suốt của em. Rìu cứng và đi phương chính dọc, nên có khả năng làm được việc này. “Anh nói với em, như rựa chém xuống đất” là anh tương tác với em, để em thay đổi một số khía cạnh cấu trúc và một số cách thức vận hành của em. Rựa đi phương chéo ngang, để thu hoạch, lấy về các phần cần lấy của đối tượng hơn là để thay đổi cấu trúc cơ bản của đối tượng. “Anh nói với em, như mật rót vào tai” là anh nói những điều em muốn nghe, theo cách em muốn nghe, hợp với lòng em. Nói kiểu rót mật vào tai là nói kiểu phương ngang.
Săng và kiền kiền, hai loại cây bị Cuội cầm rìu, cầm rựa đốn là hai loại cây gỗ lớn, một thân trụ thẳng.
– Kiền kiền còn gọi là tử mộc, mộc vương. Đây là loại cây gỗ to, có lá thường xanh, thân to tròn hình trụ thẳng đứng có thể cao đến 40m. Cây mọc nhiều ở các vùng đồi núi Trung Bộ và Tây Nguyên. Chất gỗ cứng bền, lâu hỏng. Kiền kiền có ba loại: cây thớ trắng gọi là tử, thớ đỏ gọi là thu, thớ vàng gọi là ỷ.
– Cây săng còn gọi là cây săng lẻ hay cây bằng lăng rừng, là loại cây gỗ lớn, thân thẳng.
Kiền kiền là gỗ quý, cả trong đời sống vật chất và tinh thần, được dùng trong cả sinh và tử. Cây kiền kiền được chạm khắc trên Anh đỉnh (một trong Cửu đỉnh Huế), như một biểu tượng của đất nước, xứ sở. Xưa được dùng làm áo quan chôn sâu dưới đất hàng trăm năm không hư.
Cái miễu linh thiêng
Có bốn cây cột kiền kiền
Rui tre mè trắc
Đôi đứa ta trúc trắc
Cắt tóc thề nguyền
Lời thề nước biếc non xanh
Nhện giăng sóng dợn sao đành bỏ nhau.
Kiền kiền trong ca dao có giá trị tinh thần, giá trị tâm linh khi được dùng làm cột của miếu linh thiêng, vì kiền kiền có tính trụ cột, tính trục dọc, tính kiên cố như tên của loại gỗ này.
Gỗ kiền anh để đóng cày
Gỗ lim gỗ sến anh nay đóng bừa
Răng bừa tám cái còn thưa
Lưỡi cày tám tấc đã vừa luống to
Muốn cho lúa nẩy bông to
Cày sâu bừa kĩ, phân gio cho nhiều
Ca dao nhắc đến kiền kiền như một trong các cây gỗ quý, cho gỗ chất lượng dẻo dai trong vận hành như cầy, bừa và chịu được việc ngấm nước sánh ngang với lim sến
Áng mây che ngọn núi Sầm
Rủ nhau ta đến tìm trầm Phú Yên
Núi cao còn có kiền kiền
Giáng hương, gõ, trắc, khắp miền tiếng vang
Ca dao nhắc đến kiền kiền như một trong các cây gỗ quý, cho gỗ cứng chắc, có hương thơm và tiếng vang sánh với trầm hương, giáng hương, gõ, trắc.
Thằng Cuội có hai thế cơ bản được nhắc đến trong ca dao
– Thằng Cuội đứng giữa cung trăng : Đây là thế trời, tính kim. “Thằng Cuội đứng giữa cung trăng” là cấu trúc tâm (Cuội) và biên (cung trăng), dạng âm dương vô cực, các ví dụ của cấu trúc này là tim nằm trọng thân và thân nằm trong trường phách vía hồn.
– Thằng Cuội ngồi gốc cây đa : Đây là thế đất, tính mộc, theo truyền thừa máu của ông Táo. Cây đa là biểu tượng của các luồng vận hành. “Thằng Cuội ngồi gốc cây đa” là thằng Cuội ở gốc của các luồng vận hành đa chiều, đa phương, dạng âm dương song hành.
Hai thằng Cuội này không chỉ có cấu trúc mà còn có vận hành hoàn toàn khác nhau
– “Thằng Cuội đứng giữa cung trăng” là thằng Cuội trưởng thành, độc lập, đơn độc, rất kim, nên mới có thể cầm rìu, cầm rựa, đi chặt toàn cây gỗ lớn lâu năm thân thẳng như săng và kiền kiền.
– “Thằng Cuội ngồi gốc cây đa” giống là đứa trẻ nhỏ, sống trong các mối quan hệ gia đình, làm công việc cha mẹ giao. Thằng Cuội bé này còn phụ thuộc và dựa dẫm, ngồi dựa gốc cây, ở dưới bóng cây, gặp khó khăn thì gọi cha, gọi mẹ ời ời
Cổ tích nói về sự chuyển thế giữa hai thằng Cuội này. Chú Cuội (hay thằng Cuội) là một người tiều phu. Một hôm, Cuội vào rừng giết chết bốn con hổ con, và thấy hổ mẹ mớm lá cây đa, cứu sống cả bốn con. Thế là, thay vì đốn ngang thân cây săng hay cây kiền kiền, là các cây gỗ lâu năm chỉ có một thân thẳng, Cuội bứng luôn gốc cây đa về trồng. Đa không phải loại cây một thân như săng hay kiền kiền, ngoài ra gỗ đa thường không được dùng nghề mộc, cũng như không được dùng làm củi. Bù lại, lá cây đa thần có khả năng cải tử hoàn sinh. Nhờ có cây đa, Cuội đã cứu được nhiều người và lấy được vợ. Một hôm vợ Cuội tưới nước bẩn vào gốc cây đa, cây đa trốc gốc bay lên trời. Cuội bám vào rễ đa kéo lại, nhưng cây đa bay lên đến tận cung Trăng. Cuội vẫn quyết không thả cây đa ra và từ đó trên cung Trăng có hình chú Cuội.
Trong truyện cổ tích này
– Ban đầu Cuội có tính kim, sống một mình, làm tiều phu. Đó là “Thằng Cuội đứng giữa cung trăng, cầm rìu cầm rựa đốn săng, kiền kiền.”
– Khi tính kim, tính độc lập, tính nam, tính giết chóc của Cuội lên cực điểm, Cuội đã một mình giết chết 4 con hổ con mà Cuội vô tình gặp
– Sau đó, Cuội chuyển sang tính mộc, trồng cây đa, làm nghề cứu người và lấy vợ.
– Khi tính mộc, tính dính mắc, tính lắp ghép, tính muốn cứu chữa của Cuội lên đến cực điểm, Cuội đã cho ruột chó vào thay cho ruột vợ, để cứu vợ
– Sau đó, vợ Cuội được cứu sống nhưng lòng dạ chẳng ra người chẳng ra chó, trong tình trạng chập cheng này đã tưới nước bẩn vào cây đa, khiến cây đa trốc gốc bay lên trời.
– Cuội bay theo cây đa và quay trở lại trạng thái trong cung trăng. Lúc này Cuội lại dùng rìu đốn hết cây cối đi, để cuối cùng cây đa chả còn tý cành nhánh nào, chả còn cái trục dọc nào, chỉ còn trơ mỗi cái gốc, là một cục, một điểm, một hòn sỏi, một hòn Cuội. Cuội lúc này lại quay trở lại là một điểm tâm vật chất trong cung trăng năng lượng tinh thần.
Lưu ý về truyền thừa máu
– “Thằng Cuội đứng giữa cung trăng” là thằng Cuội giống bố, ông Công, thằng Cuội mang truyền thừa máu của ông Công
– “Thằng Cuội ngồi gốc cây đa” cũng vẫn là thằng Cuội giống bố, nhưng bố lại là ông Táo, mang truyền thừa máu của ông Táo.
Vậy câu truyện cổ tích này nói về chu kỳ kích hoạt các di truyền máu của bố trong Cuội : Cuội là con của cả bố Công và bố Táo, nhưng Cuội lại không tích hợp được cả hai dòng máu này mà cứ chuyển từ thái cực giống bố Công sang giống bố Táo và ngược lại.
Trong bài ca dao Thằng Cuội ngồi gốc cây đa, cuối cùng khi tính Mộc của Cuội đã đến mức đà (dựa dẫm, dính mắc với cha mẹ đến mức như đứa trẻ chưa dứt căn), vào một buổi tối (buổi không có Mặt trời, năng lượng của ông Công), thì Cuội chết. Đánh trống, đánh phách của Cuội và đưa hồn ma của Cuội ra đồng, và Cuội sẽ được tái sinh trong trạng thái mới, trong chu kỳ mới của ban ngày, của Mặt trời.
Thằng Cuội ngồi gốc cây đa,
Để trâu ăn lúa gọi cha ời ời.
Cha còn cắt cỏ trên trời,
Mẹ còn cưỡi ngựa đi mời quan viên.
Ông thì cầm bút, cầm nghiên,
Ông thì cầm tiền đi chuộc lá đa.
Thằng Cuội chết tối hôm qua
Đánh trống, đánh phách, đưa ma ra đồng.
Câu hỏi là Cuội là ai vậy ? Cuộị là đứa con Việt tiêu biểu, 50% giống cha Kinh Dương Vương, ông Công và 50% giống cha Lạc Long Quân, ông Táo. Thực ra, người Cuội giống nhất là mẹ, Cuội mang dòng máu của mẹ, chị Hằng Nga, “sáng nắng chiều mưa”, hết tròn lại khuyết và đặc biệt là cứ mãi mãi ngân nga hết từ bên ông Công sang bên ông Táo.
Thế nên khi nhìn lên mặt trăng, nhìn theo dòng truyền thừa máu của Hằng Nga, sẽ thấy Cuội vừa ngồi dưới gốc đa vừa trong cung trăng.
