LỄ TẮM CỦA TỨ BẤT TỬ

– LỄ TẮM CỦA SÓC THIÊN VƯƠNG THÁNH GIÓNG

Lễ tắm đầu tiên là của Thánh Gióng, hay còn gọi là Sóc Thiên Vương, với Sóc nghĩa là ngày mùng 1.

Lễ Tắm xảy ra sau khi Thánh Gióng đã quét sạch giặc Ân bằng gậy sắt và tre đằng ngà như sấm sét bổ vào đầu giặc. Có thể nói tất cả các lễ tắm đều đi sau lễ quét dọn, chỉ là quét dọn cái gì và tắm như hết nào.

Lễ tắm xảy ra trước khi thánh Gióng về núi Sóc bay lên trời, hóa thánh. Tất cả lễ tắm đều để đạt được một sự hoàn mỹ trọn vẹn về thân thể và chuyển hóa về tinh thần.

Lễ tắm này xảy ở gò Phượng Hoàng bên bờ hồ Tây, ở địa điểm nay là đền Sóc, Đông Tảo, Từ Liêm, Hà Nội.

Tổ chức hội đền vào ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch (kỷ niệm ngày hóa của Thánh Gióng) và ngày tiệc thánh 8/4 (âm lịch).

Đặc điểm lễ Tắm của Thánh Gióng

– Là lễ tắm có tính thanh lọc, làm sạch, rũ bỏ mạnh nhất, nói cách khác nó liên quan đến sinh, tử và tái sinh với biểu tượng là chim phượng hoàng

– Tiệc thánh là ngày Phật Đản

– LỄ TẮM CỦA CHỬ ĐỒNG TỬ – TIÊN DUNG

Lễ Tắm thứ hai là của Chử Đồng Tử. Đây là lễ tắm nổi tiếng nhất trong lịch sử dân tộc.

Tích kể rằng : Công chúa Tiên Dung (con gái Hùng Vương thứ 18) trong một lần du ngoạn trên dòng sông Hồng, đã dừng thuyền lên bờ tìm chỗ tắm. Trước đó Chử Đồng Tử đang bơi dưới sông không mặc gì (do đã nhường khố cho cha để cha được chôn cất đầy đủ hơn) thấy đoàn thuyền lạ, vội lên bờ trốn trong cát. Tiên Dung vây màn tắm đúng chỗ Chử Đồng Tử đang ẩn mình dưới cát. Tiên Dung dội làm trôi cát, để lộ chàng trai. Coi đó là duyên trời, công chúa quyết định kết duyên cùng chàng.

Địa điểm xảy ra lễ tắm này nay là đền Ngự Dội – Màn Trầu (đền Đống Cát) nằm ở giữa cánh đồng ngoài đê sông Hồng tại thôn Toàn Thắng, xã Tứ Dân. Tương truyền, xưa kia vùng này là bãi bồi ven sông, nơi có gò cát nổi lên. Ngự Dội là nơi thánh ngự, dội nước, Màn Trầu là quây màn và Đống Cát là gò cát giữa cánh đồng xưa.

Hằng năm, lễ hội tại đền được tổ chức vào các dịp mồng 4 tháng Giêng (ngày sinh của Tây Sa công chúa), mồng 7 tháng 2 (ngày sinh của Tiên Dung), ngày 12 tháng 8 (ngày sinh của Chử Đồng Tử), ngày 12 tháng 6 (ngày giỗ thân mẫu), ngày 17 tháng 11 (ngày ba vị hoá). Lễ hội chính được tổ chức vào ngày mồng 10 tháng 2 âm lịch và ba năm một lần mở hội lớn, có khả năng là ngày xảy ra lễ Tắm này

Lễ Tắm này đã quét sạch mọi ngăn cách địa vị giữa công chúa và chàng trai nghèo, quét sạch mọi ngăn cách môi trường (bên Chử Đồng Tử là cát và lau lách bờ sông), ngăn cách nhân tạo (bên Tiên Dung là màn quây), quét sạch mọi rào cản thân thể, để hai người một nam một nữ hoàn toàn tự nhiên và trần trụi gặp nhau.

So sánh lễ tắm của thánh Chử với lễ tắm của Thánh Gióng,

– Thánh Gióng tắm hồ Tây, Chử Đồng Tử Tiên Dung tắm sông Hồng

– Thánh Gióng tắm trên gò Phượng Hoàng bên bờ hồ Tây, Chử Đồng Tử Tiên Dung tắm gò cát

– Thánh Gióng được cả làng ra đón mang cơm và thiết đãi ngài, Tiên Dung Chử Đồng Tử tắm kín đáo không muốn ai thấy

– Thánh Gióng tắm linh khí gò Phượng Hoàng trước khi tắm nước hồ Tây, Chử Đồng Tử tắm cát (đất) và Tiên Dung tắm khí (trời), trước khi tắm nước sông Hồng

– Cũng là quét sạch nhưng Thánh Gióng quét giặc Ân xâm lược, Chử Đồng Tử Tiên Dung quét sạch rào cản môi trường tự nhiên và xã hội với con người và thân thể tự nhiên và mang tính cá nhân

– Sau lễ tắm, Thánh Gióng bay về trời hóa thánh, Tiên Dung Chử Đồng Tử thành vợ chồng

– LỄ TẮM CỦA TẢN VIÊN SƠN THÁNH

Lễ Tắm thứ ba là của Tản Viên. Đền Ngự Dội, lúc đầu Quán Dội, tọa lạc trên cánh bãi La Phiên bên bờ sông Hồng, nay thuộc thôn Duy Bình, xã Vĩnh Ninh, huyện Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc).

Theo truyền thống, lễ hội đền Ngự Dội được tổ chức 3 năm một lần vào các năm: Tý, Ngọ, Mão, Dậu, với những nghi thức rước kiệu, tế lễ rất tiêu biểu, đặc sắc, được công nhận là di sản phụ vật thể quốc gia.

Nghi thức lễ “thu thủy” giữa dòng sông Hồng được khởi hành từ đền Ngự Dội lúc 15 giờ chiều ngày 14 tháng Giêng. Đoàn rước “kiệu chóe” với hàng trăm người bộ hành, cùng tiếng trống, tiếng chiêng rộn rã, tiến ra bờ sông Hồng, lên thuyền, lượn 3 vòng ngược xuôi trên sông Hồng, rồi lấy 9 gáo nước tại một điểm hội tụ nguồn nước trong mát nhất, đưa vào chiếc chóe cổ.

Sau lễ Thu Thuỷ là lễ rước nước, dâng về đền Ngự Dội, để hôm sau cung kính, làm lễ “mộc dục”

Mộc Dục là nghi lễ rất quan trọng trong ngày chính hội (Rằm tháng Giêng) được tái hiện trong mỗi ngày hội chính, nhằm tưởng nhớ, khắc ghi truyền thuyết về hai cô thôn nữ đang cắt cỏ trên cánh bãi La Phiên, nhờ có phép nhiệm màu kỳ diệu của đức Thánh Tản, mà đã gánh được nước sông Hồng, từ đôi sọt tre dân dã, dâng lên để đức Ngài tẩy bụi trường chinh, trước khi thánh Tản bay lên đỉnh núi Tản hóa thánh.

Nước sông Hồng đặt trong sọt tre do hai cô thôn nữ cắt cỏ ở bãi La Phiên gánh về dâng thánh Tản tượng trưng cho phách. Sọt tre là phách cấu trúc, bước chân hai cô gái gánh nước là phách nhịp điệu.

Điểm đặc trưng của lễ Tắm của Tán Viên

– Chia lễ rõ ràng thành ba bước xảy ra trong hai ngày : lấy nước (lễ thu thuỷ 15h chiều ngày 14/1), lễ rước nước (bằng sọt tre do 2 cô thôn nữ cắt cỏ gánh, ngày 14/1), lễ tắm (mộc dục ngày 15/1)

– Có mật mã 3-9 (thuyền lượn 3 vòng ngược xuôi trên sông Hồng, rồi lấy 9 gáo nước), giống như mật mã của bộ 3 con vật thiêng voi 9 ngà, gà 9 cựa, ngựa 9 hồng mao

– Nước sông Hồng (giống lễ Tắm của Chử Đồng Tử, thánh Gióng tắm nước hồ Tây)

– Đền tên Ngự dội (giống tên đền của Chử Đồng Tử) vì Tản Viên và Chử Đồng Tử đều là con rể vua Hùng, còn Thánh Gióng là con dân thường

– Lễ tắm để tẩy bụi trần trước khi hoá thánh trên đỉnh núi (giống lễ tắm của Thánh Gióng)

– Lễ tắm này tạo nên sức mạnh và sự kết nối cộng đồng ở 2 bên bờ sông Hồng nối Ba Vì và Tam Đảo, cùng toàn bộ nhân dân vùng ngã ba Bạch Hạc cực kỳ lớn lao và mạnh mẽ

– Năng lượng tre hiện diện rõ nhất trong lễ tắm của đức thánh Tản, và ẩn hơn trong lễ tắm của đức thánh Chử và đức thánh Gióng

BA LỄ TẮM

Ba lễ Tắm đểu rơi vào mùa xuân, là mùa thông thường có cây và vạn vật đều được tưới tắm bởi mưa xuân

– Lễ hội đền Sóc thờ Thánh Gióng : mùng 6 tháng Giêng

– Lễ hội đền Màn trầu – Ngự dội thờ Chử Đồng Tử : mùng 10 tháng Hai, ba năm một lần

– Lễ hội Quán dội thờ Tản Viên : 14-15 tháng Giêng, ba năm một lần

Ba lễ Tắm đều liên quan đến sông Hồng, sông Cái

– Thánh Gióng : hồ Tây (ở bên sông Hồng và thông với sông Hồng)

– Chử Đồng Tử : sông Hồng (bờ tả)

– Tản Viên : sông Hồng (bờ tả)

(Liễu Hạnh đứng nước nguồn, sông Cái)

Ba lễ tắm của ba vị Thánh Bất Tử liên quan đến 3 năng lương cơ bản trong bộ đất nước khí lửa

– Thánh Gióng : đất

– Tản Viên : khí

– Chử Đồng Tử : nước

(Liễu Hạnh đứng lửa)

Ba lễ tắm của ba vị Thánh Bất Tử liên quan đến 3 thể năng lượng của người

– Thánh Gióng : hồn

– Chử Đồng Tử : vía

– Tản Viên : phách

(Liễu Hạnh đứng thân)

Ba lễ tắm đều liên quan đến năng lượng tre và che chắn, mà gắn liền với vận hành tắm, vì tắm tạo ra một cái màn, một cái trường sinh học có tính che chắn bằng nước.

– Thánh Gióng : Tre gắn với đức Thánh Gióng, với sự kiện Thánh Gióng nhổ tre đánh giặc và biểu tượng hoa tre trong lễ hội đền Sóc ở đỉnh núi Sóc. Cây tre vừa che chở cho làng xã, vừa đánh tan quân thù. Hoa tre vừa báo hiệu mùa sinh sản của tre, vừa báo hiệu kết thúc vòng đời của tre.

– Chử Đồng Tử : Chữ Màn Trầu trong tên đền Màn Trầu – Ngự Dội nghĩa là cái màn để che chắn khi tắm, dùng màn và trầu là cách che chắn của người nữ. Đức thành Chử che chắn thân mình bằng cát.

– Tản Viên : Nước dành cho rễ tắm của thánh Tản được lấy và rước về trong rọ tre

(Liễu Hạnh đứng cây trầu không và cây tre cái. Trong dân gian, tre được phân thành “tre đực” và “tre cái” dựa trên đặc điểm hình thái và sinh trưởng chứ không phải cơ quan sinh sản hữu tính. Tre đực là tre đặc có thân đặc chắc, không mọc măng ở gốc, trong khi tre cái thường rỗng hơn và mọc măng. Về mặt sinh học, tre là cây đơn tính cùng gốc, hoa lưỡng tính.

Ba lễ tắm của ba vị Thánh Bất Tử liên quan đến ba thứ tự đầu tiên của thiên can là Giáp, Ất và Bính.

– Thánh Gióng : Giáp (Giáp là giải giáp cũ và tạo giáp mới/ráp mới lại các đơn vị, các mảnh, các nguyên liệu cơ bản)

– Chử Đồng Tử : Ất (Ất là ghép bộ ngẫu nhiên và tự nhiên một số đơn vị, một số mảnh, một số nguyên liệu cơ bản, mà gọi là ghép ất ơ nhưng thực ra cực kỳ chính xác vì loại bỏ các yếu tố bên ngoài chỉ thuần túy dựa trên bản chất tự nhiên của mỗi cá thể trong bộ)

– Tản Viên : Bính (Bính là tạo phách cấu trúc tổng thể và phách nhịp điệu đồng bộ)

Hình dung, Giáp Ất Bình tạo ra ba nhịp vận hành đầu tiên của 10 thiên can giống như là nhịp đồ rê mi, trong 7 nốt nhạc. Lấy ví dụ là việc làm một lễ cúng

– Giáp là đi ra sân, vườn, ao, chuồng bắt gà, bắt cá, nhặt rau, lựa củ quả. Giáp là đi ra chợ mua nguyên liệu, nhặt chỗ này một vài món, nhặt chỗ kia một vài món, các món này được giải giáp khỏi bộ của chúng ở người bán (thường là bộ buôn cùng loại) và ghép vào một bộ nơi người mua (là bộ lẻ khác loại). Bộ giáp từ sân, vườn, ao, chuồng và bộ giáo từ chợ lại được ghép với nhau, ráp với nhau.

– Ất là sơ chế đồng thời ghép bộ lỏng lẻo theo món ăn, có thêm gia vị tẩm ướp lấy từ trong bếp, ví dụ từng này hành thì đi với rau và thịt để làm món xào, từng này hành, miến, thịt băm và trứng đi với nhau để làm món nem

– Bính là nấu nướng, là cho vào nồi chảo, cho lên bếp lửa, tạo ra món ăn, lúc này mỗi món đã có âm hình mùi vị riêng rồi

Ba lễ Tắm Thánh cũng ứng với ba lễ Tắm Tết trong mỗi gia đình

– Lễ tắm kiểu Thánh Gióng là tắm rửa. Lễ tắm rửa này diễn ra cho tổng thể gồm Thân thể – Nhà (nhà ở, nhà tắm, nhà xí, nhà bếp) – Môi trường (sân, vườn, ao, chuồng) trước Giao thừa, tốt nhất là trước khi tắt nắng và sau khi đã quét dọn, giặt giũ và hoàn thành cơ bản các công việc chuẩn bị Tết của từng cá nhân và cả gia đình rồi, dùng nước giếng.

– Lễ tắm kiểu Chử Đồng Tử là trong trường năng lượng chuyển giao năm mới năm cũ diễn ra đúng Giao thừa, tắm trong không khí Tết, tắm trong cảm xúc Tết, tốt nhất là thắp hương mâm cúng Giao thừa ở sân ngoài trời nơi mọi thứ giao nhau

– Lễ tắm kiểu Tản Viên là lễ tưới tắm, xảy ra trong năm mới, đặc biệt khi có mưa xuân. Lễ tưới tắm này diễn ra cho tổng thể thân thể – nhà ở, nhà tắm, nhà xí, nhà bếp – sân vườn ao chuồng, sau Giao thừa, sử dụng nước mưa, tưới tắm rất nhẹ nhàng để tạo độ ẩm và trường sinh khí thống nhất toàn nhà, nhưng vẫn mang sức mạnh sinh sôi nảy nở của mùa xuân