KHỈ
Trong 12 con giáp, Thân – Khỉ có mấy đặc trưng
Bộ phận đặc trưng của Khỉ là tay
– Nhóm tay : Khỉ/Thân, Mèo/Mão
– Nhóm chân : Ngựa/Ngọ, Hổ/Dần
– Nhóm đầu : Dê/Mùi, Chó/Tuất
– Nhóm đuôi : Rắn/Tỵ, Chuột/Tý
– Nhóm cánh : Rồng/Thìn, Gà/Dậu
– Nhóm thân : Trâu/Sửu, Lợn/Hợi
Con khỉ hái một trái chanh
Ngỡ rằng trái chín trên cành thì ngon
Ruột chua loét, vỏ bồ hòn
Cắn rồi liền nhả, lăn tròn trái chanh
Ê răng khỉ mới dặn mình
Phải dò trong ruột, chớ tin bề ngoài
Hái là vận hành đặc trưng của tay. Khỉ sống trên cây và sông bằng quả cây, nên hái quả để sống là bản năng của nó. Tuy nhiên khỉ không ăn được những thứ quả như chanh vì ruột chua và vỏ đắng, khỉ thích các quả mọng nước, quả ngọt. Cơ bản là các thứ quả người ăn được thì khỉ cũng ăn được. Chanh là quả người ăn được nhưng không ăn trực tiếp mà ăn kiểu gia vị hoặc ăn kiểu pha nước chanh, cho nên khỉ không ăn được chanh.
Cầm khỉ một ngày biết khỉ múa
Múa là vận hành đặc trưng của tay, nhảy là vận hành đặc trưng của chân, tạo nên nhảy múa. Khỉ rất mạnh về tay, nên khỉ giỏi múa. Sống trên cây là bản năng của loài khỉ. Cầm khỉ một ngày trên tay không khác gì biến mình thành cái cây cho khỉ. Khỉ được sống trong môi trường đặc trưng của nó, cho nên đương nhiên là nó sẽ biết múa.
—o—
Vận hành đặc trưng của Khỉ là leo
– Nhóm leo (mộc) : Khỉ/Thân, Mèo/Mão
– Nhóm chạy (kim) : Ngựa/Ngọ, Hổ/Dần
– Nhóm nhảy (hoả) : Dê/Mùi, Chó/Tuất
– Nhóm bơi (thuỷ) : Rắn/Tỵ, Chuột/Tý
– Nhóm bay (khí) : Rồng/Thìn, Gà/Dậu
– Nhóm đào (thổ) : Trâu/Sửu, Lợn/Hợi
Dạy khỉ leo cây
Leo là vận hành đặc trưng của khỉ, cây là môi trường sông của khỉ, nói cách khác khỉ là loài leo cây giỏi nhất, cho nên không loài nào xứng đáng dạy khỉ leo cây, hoặc có dậy được cũng là thừa.
—o—
Nguyên tố cơ bản của Khỉ là dương Mộc
– Nhóm leo (mộc) : Khỉ/Thân (dương), Mèo/Mão (âm)
– Nhóm chạy (kim) : Hổ/Dần (dương), Ngựa/Ngọ (âm)
– Nhóm nhảy (hoả) : Dê/Mùi (dương), Chó/Tuất (âm)
– Nhóm bơi (thuỷ) : Chuột/Tý (dương), Rắn/Tỵ (âm)
– Nhóm bay (khí) : Rồng/Thìn (dương), Gà/Dậu (âm)
– Nhóm đào (thổ) : Trâu/Sửu (dương), Lợn/Hợi (âm)
Rung cây nhát khỉ
Môi trường sống của khỉ là cây, khỉ di chuyển bằng cách chuyển cành, nên cây có rung rinh chẳng phải là chuyện gì lớn với khỉ.
Trời sinh con khỉ ở lùm
Chuyền qua chuyền lại rớt ùm xuống sông
Khỉ sống trên những cây to, trên rừng núi, khỉ không sông trong hang đá cũng không sống trong nước. Khỉ có thể leo lên những cái cây sống gần sông hồ để hái quả và cũng có thể ra sông uống nước nhưng sông không phải môi trường sống của khỉ. Nếu khỉ rớt từ trên cây xuống đất thì chẳng sao, vì nó có thể đi lại thoải mái trên mặt đất, nhưng nếu bị rơi từ trên cây xuống nước thì khỉ sẽ chết. Bài này nói về việc một người có thể rơi ra ngoài môi trường sống quen thuộc và an toàn của mình, nếu như ngay bên ngoài môi trường sống quen thuộc này là môi trường đối địch.
Nuôi ong tay áo
Nuôi khỉ dòm nhà
Nuôi ong tay áo là nuôi một kẻ gần gũi để rồi bị nó cắn cho, nuôi khỉ dòm nhà để rồi bị nó phá cho. Khỉ sống trên cây, không sống trong nhà hay trong hang, và nó cũng không trông nom và bảo vệ cái cây như cách một con thú hay con người trông nom và bảo vệ cái hang/ngôi nhà của mình. Khỉ có lọt vào một cái nhà thì cũng chỉ nghịch phá để rồi đi ra.
—o—
Khỉ là con vật rất nhiều xúc cảm đa dạng và linh hoạt, gắn liền với các trải nghiệm thân thể : yêu, ghét, sợ hãi, tò mò, chán nản, đói, no …
– Nhóm xúc cảm – thân thể (mộc) : Khỉ/Thân, Mèo/Mão
– Nhóm lý trí – thân thể (kim) : Hổ/Dần, Ngựa/Ngọ
– Nhóm ý chí – tinh thần (hoả) : Dê/Mùi, Chó/Tuất,
– Nhóm xúc cảm – tinh thần (thuỷ) : Rắn/Tỵ, Chuột/Tý
– Nhóm lý trí – tinh thần (khí) : Rồng/Thìn, Gà/Dậu
– Nhóm ý chí – thân thể (thổ) : Trâu/Sửu, Lợn/Hợi
Nhăn như khỉ ăn ớt
Mặt nhăn như khỉ ăn gừng
Rầu rĩ như khỉ chết con
Bần gie, bần ngã, bần quỳ
Cảm thương con khỉ đột, lấy gì cho nó ăn
Bao giờ cho khỉ đeo hoa
Cho voi đánh sáp, cho gà nhuộm răng
Khinh khỉ mắc dộc già
Chầu hầu như khỉ chùa Cầu
—o—
Chửi Khỉ do xúc cảm bộc phát
Đồ con khỉ
Cái con khỉ
Làm như khỉ
Bụng bí rợ ăn như bào làm như khỉ
Khỉ ho, cò gáy
Khỉ mẹ
—o—
Khỉ và các loài khác trong địa chi
Chuột chù chê khỉ rằng hôi
Khỉ mới trả lời: cả họ mày thơm!
Nực cười con khỉ đeo hoa
Con heo đội mão, con gà nhuộm răng
Giết gà doạ khỉ
—o—o—o—
KHỈ & THÂN
Khỉ là một ví dụ về địa chi thân, nhưng không có nghĩa Thân là con khỉ.
Địa chi khỉ là thân. Bất kỳ bộ phận nào của thân khỉ cũng dùng được như tay, thân có cấu trúc phân nhánh dạng tay hoặc dạng cây. Đây chính là trạng thái thân đa nhánh, thân đa chi, mà cũng là trạng thái đa thân.
Thân khỉ có tính lắp ghép đa dạng, nói cách khác có thể tìm thấy đặc điểm thân thể của các vật khác trong một bộ phận hay một khía cạnh nào đó của con khỉ.
Ngược với trạng thái này là con hổ và con trâu, trạng thái thân nhất nguyên hay con lợn là trạng thái thân bào.
Địa chi không chỉ là con mà có thể là cây. Khỉ chính là một cái cây.
—o—o—o—
ĐỊA CHI THÂN
Người ta tuổi Ngọ, tuổi Mùi
Mà sao tôi lại ngậm ngùi tuổi Thân
– Tuổi Thân thì mặc tuổi Thân
Sinh đúng giờ Dần, vẫn cứ làm vua
Muốn làm vua thì phải định trên đất, là đặc trưng của con Hổ tuổi Dần, trong khỉ lại vận hành trục chi đi ra từ thân tâm.
Tuổi thân con khỉ ở lùm
Cuốc không lo cuốc lo dòm người ta
Câu nói cũng nói về tâm trí nhảy nhót, vận hành tung tăng chứ không an định trong đất, bổ vào đất như là cuộc. Nó cũng không ở trên đất mà ở trên lùm cây.
Tuổi Tí là con chuột xù
Thu gạo thu nếp nó bò xuống hang
Tuổi Sửu con trâu kềnh càng
Cày chưa đúng buổi nó mang cày về
Tuổi Dần con cọp chỉn ghê
Bắt người ăn thịt tha về non cao
Tuổi Mẹo là con mèo ngao
Hay quấu hay quào ăn vụng thành tinh
Tuổi Thìn, rồng ở thiên đình
Đằng vân giá vũ ẩn mình trên mây
Tuổi Tỵ nằm ở bộng cây
Nằm khoanh trong bộng chẳng hay điều gì
Tuổi Ngọ ngựa ô đen sì
Ỷ mình sức mạnh sá gì đường xa
Tuổi Mùi là con dê chà
Có sừng mọc ngược râu ra um tùm
Tuổi Thân con khỉ ở lùm
Chuyền qua chuyền lại té ùm xuống sông
Tuổi Dậu con gà vàng lông
Có mỏ có mồng nó gáy ó o
Tuổi Tuất là con chó cò
Nằm khoanh trong lò lỗ mũi lọ lem
Tuổi Hợi con heo ăn hèm
Làm chuồng nhốt lại không thèm nhảy ra
Hội An có bốn nàng tiên
Hai nàng tuổi Tuất, hai nàng tuổi Thân
Câu này nói về tượng hai con chó và hai con khỉ ở chùa Cầu Hội An.
—o—o—o—
BỘ TÊN THÂN
Tứ cố vô thân
Thân thể
Thân hình
Thân mình
Thân tàn ma dại
Thân bại danh liệt
Thân lừa ưa nặng
Thân làm tội đời
Ruộng không phân như thân không của
Đầu Bần, thân Mao, máu đào Thụ Phúc
Toàn thân
Bán thân
Ăn trộm ăn cướp thành Phật thành Tiên
Đi chùa đi chiền bán thân bất toại
Thân quyến
Thân nhân
Thân thuộc
Thân quen
Thân thiết
Mua bán chợ đen, thân quen nhiều ngách
Song thân
Phụ thân
Nhục thân
Làm thân
Kết thân
Phi thân
Hoá thân
Ẩn thân
Che thân
Hoà thân
Lo thân
Nuôi thân
Làm thân trâu ngựa
Thân trâu trâu lo,
Thân bò bò liệu
Ai có thân người ấy lo
Ai có bò người ấy giữ
Ác ngồi ngọn tre, ác lo thân ác,
Bèo nằm mặt nác bèo lo thân bèo
Khôn lấy của che thân
Dại lấy thân che của
Có của lấy của che thân
Không của lấy thân che của
Tìm nơi có đức gửi thân
Tìm nơi có nhân gửi của
Tiếc thân
Cực thân
Nhọc thân
Hư thân
Liều thân
Vạ thân
Nói quá vạ thân
Tham thực thì cực thân
Đói hư việc, điếc hư thân
Hư thân mất nết
Ốm tiếc thân, lành tiếc của