Vì tên là Hương, nên đôi khi tôi cũng tự hỏi hương Tết là gì ?
– Là mùi pháo ? Tôi là thế hệ may mắn vẫn còn giữ được các ký ức tuổi thơ về pháo Tết
– Là mùi hương nhang ? Ngày tết hình như hương thắp có mùi khác lắm hoặc thắp nhiều hơn, thắp những loại hương đặc biệt hơn và cứ cảm thấy cần thắp là lại thắp
– Là mùi bánh chưng ? Đặc biệt ai tự gói bánh chưng, tự luộc bánh chưng bằng bếp củi thì mùi bánh chưng Tết càng rõ nét
– Là mùi già để tắm gội ngày cuối năm ? Đây là một loại mùi mà tôi đặc biệt thích.
– Là mùi gì đó giống như là mùi gió nồm, đất ẩm, cỏ non, mà từ khi làm vườn tôi nhận ra rõ hơn, và tôi gọi đó là mùi hương vân .
Năm nay có một mùi Tết chạm vào tôi và gợi cho tôi rất nhiều ký ức là mùi của những bó mùi già tắm Tết.
Mùi còn gọi ngò hay ngổ, và có bốn, năm loại ngò là
– Ngó rí (mùi ta)
– – – Tên khác : ngò suôn, mùi tui, mùi ta, rau mùi (non) hoặc mùi già (để tắm gội Tết), hồ tuy, nguyên tuy, hương tuy,
– Ngò gai (mùi tàu)
– – – Tên khác : mùi tàu, ngò tàu, rau mùi cần
– Ngò tây (mùi tây)
– Ngò om :
– – – Tên khác : ngò/ngổ ôm, mò om, rau om/ôm, ngổ thơm, ngổ hương, ngổ nước
– Ngò trâu :
– – – Tên khác : ngổ cộng, ngổ điếc, ngổ đắng, ngổ đất, cúc nước, cần nước
Ngò là những cây cùng họ nếu xét theo tiếng Việt, nhưng xét theo các phân loại của phương Tây, thì thuộc hai, ba họ khác nhau
– Ngò om : Danh pháp khoa học Limnophila aromatica (Lamk.) Merr. thuộc họ hoa Mõm chó Scrophulariaceae, là loại cây sống nổi hay ngập nước.
– Ngò trâu : Danh pháp khoa học Enhydra fluctuansLour.) thuộc họ Cúc (Compositae), là loại cây sống nổi hay ngập nước.
– Ngó rí (mùi ta) : Danh pháp khoa học Coriandrum sativum) thuộc họ Hoa tán (Apiaceae)
– Ngò gai (mùi tàu) : Danh pháp Eryngium foetidum L., thuộc họ Hoa tán (Apiaceae).
– Ngò tây : Tên thông dụng là parsley, là các loài thực vật thuộc chi Petroselinum, trong đó được biết đến nhiều nhất là P. crispum (mùi tây thường), P. neapolitanum (mùi tây lá quăn), P. crispum tuberosum (mùi tây lấy củ), thuộc họ Hoa tán (Apiaceae)
Họ hàng với các loài cây này là các loài cây sống ở ao hoặc bãi sông, lá dạng tăm mà rất thơm như
– Cần
– Thì là
– Cà rốt
Mùi già là loài cây thân thảo sống hằng năm, và cuối mùi mùi cũng là dịp Tết, nên mùi già trở thành một phần của Tết. Năm nay tôi đi chợ quê và chợ làng, thấy bán nhiều mùi lắm, hình như được mùa. Ở Hà Nội, làng Hoạch An ở xã Kim An, huyện Thanh Oai bên bờ này chính là vựa mùi già lớn nhất chuyên cung cấp cho thị trường Hà Nội dịp gần Tết. Khu vực Đông Anh dân cũng trồng mùi già rất nhiều.
Cuối năm Ất Tỵ, lên bãi Nguyệt Bàn ở Lục Đầu Giang, tôi thấy bạt ngàn thì là dại xa ngắt, hoa màu vàng, vô cùng đẹp. Đã ba lần lên bãi Nguyệt Bàn, nhưng đây là lần đầu tiên tôi đi vào dịp gần Tết đúng mùa thì là, nên mới cảm nhận được ở trên bãi Nguyệt Bàn thì là chính là cỏ nền. Cạnh đó cũng là bạt ngàn cà rốt, một loại cây cùng họ với thì lá, với kiểu lá rất giống thì là, và cũng thích hợp với chất đất trồng thì là. Tôi đã mang một ít thì là ở bãi Nguyệt Bàn về trồng ở ao nhà, hy vọng mang được có một chút ít hương vị của Lục Đầu Giang.
Năm nay tôi mình cảm thấy có duyên với mùi và những cây cùng họ mùi và mùi của những loại cây dịp gần Tết này gợi cho tôi rất nhiều ký ức. Ký ức về rau mùi, và những bó mùi già tắm Tết, ký ức về rau thì là, ký ức về cánh đồng hoa violet màu tím cận Tết mà ngày bé tôi rất thích.
Năm nay tôi ra bãi sông trồng cây nhiều hơn vào dịp gần Tết và được lại nhìn thấy những thảm cỏ xanh mướt với hoa mùi trắng, hoa thì vàng là nở bạt ngàn, và cả những ruộng nhỏ trồng violet. Tôi nhận ra những loài cây này là cây thường niên, và nở hoa trước Tết, cho nên chúng chính là hoa Tết của cánh đồng.
CA DAO : NGÒ
Ba đồng một mớ rau ngò
Báu chi câu hát bạn mò không ra
Thò tay anh ngắt cọng ngò
Thấy em còn nhỏ giữ bò, anh thương
Thò tay ngắt cọng rau mương
Bò em, em giữ anh thương nỗi gì?
Chiều chiều ra đứng vạt ngò
Nón che, tay ngoắt ới trò áo đen
Nhà anh có một thước ao
Anh trồng rau ngổ anh rào chung quanh.
Yêu anh em sẽ lấy anh
Nhỡ khi đói khát nấu canh ăn cùng
Lựa là chợ búa kinh kỳ
Ở đồng ở ruộng ăn gì cũng ngon
Sáng thì rau ngổ xào lươn
Trưa thì mắm ruốc cà um ngoài vườn
Cơm chiều kho cá lòng tong
Chấm đọt nhãn lồng bổ óc bổ gan
Sáng trăng luộc nồi khoai lang
Rủ đám trai làng mở cuộc kéo co
CA DAO : Thì là
Thì là mà nấu cá khoai
Con gái chết mệt, con trai phải lòng
