CHỌN VỊ TRÍ
Ao nằm ở khu vực sân vườn. Ao ở vườn sau nhà nằm trong khu vực chăn nuôi, ao ở sân trước nhà thì thường được dùng để thả sen súng làm cảnh.
Nước ao là nước mưa, trong khi nước giếng là nước ngầm, cần tìm mạch. Về lý thuyết có thể đào ao ở bất kỳ đâu thuận tiện, không cần tìm vị trí chính xác như giếng, tuy nhiên thực tế trên một mảnh đất, chỉ có một số vị trí tối ưu để đào ao mà thôi.
Thông thường trên một mảnh đất có sẵn, khoảnh đất được chọn để đào ao là đất trũng, ẩm quánh, tơi xốp, dễ tạo bùn (đất làm nhà và chuồng là đất gò, cứng chắc, khô ráo, nhưng đất làm vườn và ao lại là đất mềm ẩm thấp hơn đất nhà).
Tối ưu là đào ao trên nền đất ao cổ đã bị lấp hoặc bị thu hẹp.
Các loại đất dễ giữ nước
– Đất bùn
– Đất sét
– Đất thịt
Các loại đất khó giữ nước hoặc khó đào
– Đất đá
– Đất cát
ĐÀO AO
Đào ao nông hay sâu, đào ao rộng hay hẹp, tròn xoay hoặc tròn dài tương đối là do quỹ đất, năng lực và nhu cầu của mỗi người.
Đào ao không cần kỹ thuật và không khó khăn như đào giếng, cơ bản ai cũng tự làm được, một ngày đào chưa xong thì một tuần.
Nếu chọn đúng vị trí đất tới xốp hay khu vực ao cổ, thì việc đào ao lại càng dễ. Tự đào ao khiến cho người làm vườn hiểu được các tầng đất sâu của vườn, mà công việc trồng cây bình thường không bao giờ chạm tới.
BỜ AO
Bờ ao có thể đắp cao lên bằng chính đất đào ao nện chặt, đắp bằng đá hoặc xây gạch cho chắc.
Sau một vài mùa mưa, đất bờ ao và thành ao có thể lở xuống, làm ao bị đục và cạn. Khi ao bị bồi lấp hoặc bị lở, thì cần được nạo nạo vét đáy, gia cố bờ và làm sạch
Cần phát triển hệ sinh thái bờ ao, là các loại cây cỏ dại mọc tự nhiên ở bờ ao nhằm 2 mục đích
– Cây giữ đất bờ ao
– Rác thải từ cây mục tạo thành than bùn giữ nước thành ao
Cách đơn giản nhất để có được hệ sinh thái bờ ao là đến một ao, đầm tự nhiên lấy bùn đất, đào cả một mang cây cỏ tự nhiên mọc ở bờ nước ví dụ nhọ nồi, rau muống, hoa trang, lau sậy … đem về gây trồng ở bờ ao vừa đào.
Cũng có thể trồng một số loại cây mọc bờ ao như dọc mùng, cà, dổi nước, rau muống …
GIỮ NƯỚC BẰNG LỚP BÙN THÀNH AO & ĐÁY AO
Giữ được nước tự nhiên trong khu vực đào ao mà không dùng bạt ni-lông, cũng không để các tấm bê tông vào đáy ao, cũng không xây trát … là việc khó khăn hơn nhiều so với đào ao.
Nước mưa được giữ trong lòng ao mà không thấm hết qua thành ao và đáy ao, là nhờ một lớp bùn chắc dầy ở thành ao và đáy ao, mà lớp bùn cần một quá trình để hình thành. Việc hình thành, duy trì và phát triển lớp bùn này là công việc khó khăn nhất quyết định việc thành công hay thất bại của đào ao.
Các cách tạo bùn tự nhiên
– Đổ nước vào ao cho đến lúc đất no nước, dẫm, đạp, lèn, nén, làm nhuyễn, làm phẳng đất đáy ao đã no nước cho nhuyễn thành bùn, phải làm nhiều ngày để tạo thành lớp bùn được nén chắc .
– Lấy đất sét phù sa bờ sông để trát thành ao và đáy ao, đặc biệt với ao đào trên đất cát phù sa
– Lấy than bùn của các đầm và ao cũ để trát thành ao và đáy ao. Với cách này cần mang cả hệ sinh thái than bùn từ các ao cũ sang ao mới để giữ gìn và phát triển được lớp than bùn này
– Lấy rác hữu cơ bằng lá cây mục đã ủ hoại mục ở mương, ở các khu vực khác của vườn … trộn với đất và nước để tạo bùn đắp thành ao và đáy ao
Để nén và đằm đất thành ao và đáy ao
– có thể đi chân đất hoặc đi ủng.
– có thể dùng dụng cụ đằm ao như con lăn
– có thể dùng động vật như trâu bò lợn cho chúng đi lại và nằm ở lòng ao để hỗ trợ.
Để chống thấm đáy ao, có thể dùng hỗn hợp đất-xi măng : Đối với ao nhỏ, trộn một ít xi măng với đất có thể cải thiện khả năng giữ nước. Tỷ lệ xi măng/đất từ 5-10% giúp tạo ra bề mặt có khả năng chống thấm tốt hơn. Sau khi trộn hỗn hợp này, hãy nén chặt. Kỹ thuật này kết hợp các vật liệu tự nhiên và tối thiểu để đạt được kết quả tốt nhất.
Thành ao thoải dần xuống đáy ao thì vừa dễ đào, vừa dễ tạo bùn, vừa chống được lở bờ ao so với thành ao quá dốc.
Đất cát là đất rất khó giữ nước, nếu đào ao mà gặp tầng cát thì nên đào qua tầng này để xuống tầng đất có khả năng tạo bùn.
GIỮ NƯỚC BẰNG HỆ SINH THÁI
Cần duy trì hệ sinh thái ao mà chủ yếu là cây dại, mọc tự nhiên hoặc bán tự nhiên
– Cây bờ ao : có rất nhiều loại cỏ bờ ao
– Cây thuỷ sinh : quan trọng nhất là sen, rau muống, thuỷ trúc, củ ấu và hoa trang
– Cây mặt nước : quan trọng nhất là bèo
Tối ưu là khi làm bùn đáy ao, bùn thành ao và nện đất bờ ao thì tạo hệ sinh thái này luôn.